به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ یکی از مهمترین دلایل نگهداری مرغهای خانگی، دسترسی به تخممرغ تازه و سالم است. با این حال، میزان تخمگذاری مرغها همیشه ثابت نیست و تحتتأثیر عوامل مختلفی مانند سن، نژاد، تغذیه و شرایط محیطی تغییر میکند. استفاده از مکملهای ویتامینی میتواند به تقویت تخمگذاری کمک کند، اما تنها در صورتی مؤثر است که با تغذیه صحیح و شرایط نگهداری مناسب همراه باشد.
در این مطلب بررسی میکنیم چه ویتامینهایی برای تحریک تخمگذاری مرغ ضروریاند و چه نکاتی را باید رعایت کرد.
چرا میزان تخمگذاری مرغها متفاوت است؟
تعداد تخمهایی که یک مرغ در طول سال میگذارد به عوامل متعددی بستگی دارد:
نژاد مرغ
مرغهای تخمگذار صنعتی و هیبریدی بیشترین راندمان را دارند (حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ تخم در سال). در مقابل، نژادهای زینتی معمولاً کمتر از ۱۰۰ تخم در سال تولید میکنند و نژادهای بومی در حد متوسط قرار میگیرند.
سن مرغ
مرغها معمولاً از ۴ تا ۶ ماهگی شروع به تخمگذاری میکنند. اوج تولید بین ۱ تا ۳ سالگی است و پس از آن، هر سال حدود ۲۰٪ کاهش مییابد. معمولاً بعد از ۷ یا ۸ سالگی تخمگذاری متوقف میشود.
فصل و شرایط آبوهوایی
بهار بهدلیل افزایش نور و دمای مناسب، بهترین فصل تخمگذاری است. در زمستان میزان تخمگذاری کاهش مییابد و گرمای شدید تابستان نیز میتواند باعث افت تولید شود.
وضعیت سلامت
مرغ سالم، بدون استرس و بدون کمبودهای تغذیهای، تخمگذاری بهتری نسبت به مرغ بیمار یا ضعیف دارد
دورههای طبیعی زندگی
در زمان پرریزی (مُولت) یا کرچی شدن، تخمگذاری بهطور طبیعی متوقف میشود.
تغذیه مناسب؛ پایه اصلی تخمگذاری موفق
مهمترین عامل در افزایش تخمگذاری، جیره غذایی کامل و متعادل است. تغذیه روزانه مرغ باید شامل موارد زیر باشد:
- غلات (ذرت، گندم، جو، یولاف)
- منابع پروتئینی (حبوبات، حشرات، کرمها)
- سبزیجات و علوفه تازه
- ویتامینها، مواد معدنی و عناصر کمیاب
همچنین دسترسی دائم به آب تمیز و تازه ضروری است؛ چون بخش عمده تخممرغ از آب تشکیل شده است.
ویتامینهای ضروری برای افزایش تخمگذاری مرغ
در صورت احتمال کمبود، استفاده از مکملهای ویتامینی میتواند به بهبود تخمگذاری کمک کند. مهمترین ویتامینها عبارتاند از:
ویتامین D
برای جذب کلسیم و تشکیل پوسته محکم تخممرغ حیاتی است.
ویتامین A
از سلامت دستگاه تولیدمثل، بینایی و سیستم ایمنی پشتیبانی میکند.
ویتامین E
در سلامت عمومی بدن، محافظت از سلولها و باروری نقش دارد.
ویتامین K
در سلامت استخوانها، انعقاد خون و تقویت سیستم ایمنی مؤثر است.
ویتامینهای گروه B
برای رشد، متابولیسم و عملکرد مناسب بدن مرغ ضروری هستند.
اغلب این مکملها بهصورت محلول در آب آشامیدنی عرضه میشوند و بهصورت دورهای (چند روزه و قابل تکرار در سال) مصرف میگردند.
نقش کلسیم و مکملهای طبیعی در تخمگذاری
کلسیم برای تشکیل پوسته تخممرغ کاملاً ضروری است. منابع رایج آن شامل:
- صدف خردشده و پوسته صدف دریایی
- گریت (سنگریزه مخصوص طیور)
- مکملهای مایع کلسیم
- مکملهای طبیعی مفید:
- مخمر آبجو: سرشار از پروتئین، ویتامینهای B و مواد معدنی
- کرم آردی: منبع پروتئینی محبوب مرغها
- گزنه: تازه خردشده یا خشکشده، تقویتکننده طبیعی بدن
توجه: مکملها فقط نقش حمایتی دارند و نمیتوانند مرغ پیر، بیمار یا در حال پرریزی را وادار به تخمگذاری کنند.
علائم کمبود ویتامین در مرغها
مرغی که دچار کمبود تغذیهای باشد، معمولاً علائم زیر را نشان میدهد:
- پوسته تخممرغ نازک، نرم یا بدون پوسته
- کاهش محسوس تخمگذاری
- گیر کردن تخم در بدن مرغ
- پرهای کدر و کمپشت (غیر از دوره پرریزی)
- تغییر غیرطبیعی رنگ یا قوام مدفوع
تأثیر مستقیم رفاه و آرامش مرغ بر تخمگذاری
سلامت جسمی و روانی مرغ نقش بسیار مهمی در تولید تخم دارد. شرایط ایدهآل شامل:
- لانهای امن، خشک و متناسب با تعداد مرغها
- نشیمنگاه (چوب خواب) مناسب
- لانه تخمگذاری آرام و راحت
- فضای باز برای گردش، خاکبازی و آفتابگرفتن
همچنین موارد زیر را جدی بگیرید:
- نظافت منظم بستر و لانه
- پیشگیری از انگلها و بیماریها
- محافظت در برابر شکارچیان زمینی و هوایی
مرغها حیواناتی اجتماعی هستند؛ هرگز آنها را بهصورت تکی نگهداری نکنید.
باورهای اشتباه درباره افزایش تخمگذاری
برخی توصیههای رایج در اینترنت میتوانند مضر باشند:
- افزایش بیش از حد ذرت باعث چاقی و کاهش تخمگذاری میشود
- نور مصنوعی مداوم در زمستان، چرخه طبیعی استراحت مرغ را مختل میکند
- مرغها ماشین تخمگذاری نیستند؛ ریتم طبیعی بدن آنها باید حفظ شود.
جمعبندی
ویتامینها میتوانند به تقویت تخمگذاری مرغ کمک کنند، اما اصل ماجرا تغذیه متعادل، سلامت عمومی و شرایط نگهداری مناسب است. مکملها زمانی مؤثرند که بهصورت دورهای و هدفمند استفاده شوند، نه دائمی. مرغ سالم و آرام، بهترین تخمها را به شما میدهد.