به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ آب مهمترین ماده مغذی برای بدن مرغ است؛ حتی مهمتر از غذا. بسیاری از مرغداران تصور میکنند اگر چند ساعت یا حتی یک روز آب در اختیار مرغ نباشد، اتفاق خاصی رخ نمیدهد، اما واقعیت این است که کمبود آب میتواند در مدت کوتاهی سلامت مرغ را به خطر بیندازد و در شرایطی مانند گرمای تابستان یا دوره تخمگذاری، حتی باعث تلف شدن آن شود.
به طور کلی، یک مرغ بالغ سالم در شرایط آبوهوایی معتدل معمولاً بیش از ۴۸ ساعت بدون آب زنده نمیماند. با این حال، در دمای بالا، هنگام استرس گرمایی، بیماری یا تولید تخم، این مدت ممکن است به کمتر از ۲۴ ساعت کاهش پیدا کند.
البته باید توجه داشت که «زنده ماندن» با «سالم ماندن» تفاوت دارد. بسیاری از آسیبهای ناشی از کمآبی، مانند اختلال عملکرد کلیهها، کاهش تولید تخممرغ یا ضعف سیستم ایمنی، ممکن است پیش از مرگ ظاهر شوند و حتی پس از تأمین دوباره آب نیز مدتی ادامه داشته باشند.
در این مقاله بررسی میکنیم که مرغها دقیقاً چه مدت بدون آب دوام میآورند، چه عواملی این زمان را تغییر میدهند، علائم کمآبی چیست و برای جلوگیری از بروز این مشکل چه اقداماتی باید انجام داد.
پاسخ کوتاه
اگر فقط به دنبال پاسخ این سؤال هستید، جدول زیر خلاصه وضعیت را نشان میدهد.
|
وضعیت مرغ |
مدت تقریبی تحمل بدون آب |
|
مرغ بالغ در هوای معتدل |
حداکثر حدود ۴۸ ساعت |
|
مرغ بالغ در هوای گرم |
کمتر از ۲۴ ساعت |
|
مرغ تخمگذار |
معمولاً کمتر از ۲۴ ساعت |
|
جوجهها |
چند ساعت تا کمتر از یک روز |
|
مرغ بیمار یا ضعیف |
کمتر از یک مرغ سالم |
نکته: این زمانها تقریبی هستند و به عواملی مانند دمای محیط، سن، نژاد، وزن، وضعیت سلامت و میزان فعالیت مرغ بستگی دارند.
چرا آب برای مرغ از غذا مهمتر است؟
بیش از ۶۰ درصد بدن مرغ از آب تشکیل شده است و تقریباً تمام فرایندهای حیاتی بدن به وجود آب وابسته هستند. برخلاف غذا که بدن میتواند برای مدتی از ذخایر انرژی استفاده کند، کمبود آب خیلی سریع تعادل طبیعی بدن را بر هم میزند.
آب در بدن مرغ وظایف مهمی بر عهده دارد، از جمله:
- تنظیم دمای بدن
- انتقال مواد مغذی به سلولها
- کمک به هضم و جذب خوراک
- دفع مواد زائد از طریق کلیهها
- حفظ حجم طبیعی خون
- روان نگه داشتن دستگاه گوارش
- تشکیل بخش عمده سفیده تخممرغ
به همین دلیل، قطع آب معمولاً بسیار سریعتر از قطع غذا باعث بروز مشکلات جدی میشود.
اگر مرغ آب نخورد، در بدنش چه اتفاقی میافتد؟
کمآبی تنها به احساس تشنگی محدود نمیشود. از همان ساعات ابتدایی، بدن مرغ تلاش میکند با کاهش دفع آب، مایعات خود را حفظ کند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، تغییرات متعددی در اندامهای مختلف بدن رخ میدهد.
۱. خون غلیظتر میشود
وقتی آب بدن کاهش پیدا میکند، حجم خون نیز کم میشود. در نتیجه، خون غلیظتر شده و قلب باید با فشار بیشتری آن را در بدن به گردش درآورد. این موضوع اکسیژنرسانی به بافتها را کاهش میدهد و باعث ضعف و بیحالی مرغ میشود.
۲. کلیهها تحت فشار قرار میگیرند
کلیهها برای دفع مواد زائد به آب نیاز دارند. در شرایط کمآبی، عملکرد آنها مختل میشود و مواد زائد در بدن تجمع پیدا میکنند. اگر این وضعیت ادامه یابد، احتمال آسیب کلیوی افزایش مییابد.
۳. دمای بدن افزایش پیدا میکند
برخلاف انسان، مرغها غدد عرق ندارند و برای کاهش دمای بدن از طریق تنفس و تبخیر آب از مجاری تنفسی استفاده میکنند. زمانی که آب کافی در دسترس نباشد، این مکانیسم نیز به خوبی عمل نمیکند و خطر گرمازدگی افزایش مییابد.
۴. دستگاه گوارش کند میشود
کمبود آب باعث میشود حرکت طبیعی خوراک در دستگاه گوارش کاهش پیدا کند. در نتیجه اشتهای مرغ کم شده و جذب مواد مغذی نیز مختل میشود.
۵. تولید تخممرغ کاهش پیدا میکند
حدود ۹۰ درصد سفیده تخممرغ از آب تشکیل شده است. بنابراین، یکی از اولین پیامدهای کمآبی، کاهش تولید یا حتی توقف کامل تخمگذاری است.
چه عواملی مدت تحمل تشنگی در مرغ را تغییر میدهند؟
همه مرغها به یک اندازه در برابر کمآبی مقاوم نیستند. عوامل مختلفی میتوانند باعث شوند یک مرغ سریعتر از دیگری دچار مشکل شود.
در ادامه، مهمترین این عوامل را بررسی میکنیم.
۱. دمای محیط
مهمترین عاملی که مدت تحمل مرغ بدون آب را تعیین میکند، دمای هوا است.
در دمای حدود ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد، مرغ معمولاً آب مورد نیاز خود را به راحتی تأمین میکند. اما وقتی دما به بیش از ۳۰ درجه میرسد، مصرف آب به طور چشمگیری افزایش مییابد.
در روزهای بسیار گرم، مرغ ممکن است دو برابر روزهای معمول آب بنوشد. بنابراین اگر آبخوری خالی شود، بدن به سرعت دچار کمآبی خواهد شد.
۲. سن مرغ
جوجهها نسبت به مرغهای بالغ بسیار حساستر هستند.
بدن آنها آب کمتری ذخیره میکند و سیستم تنظیم دمای بدن نیز هنوز به طور کامل تکامل پیدا نکرده است. به همین دلیل، حتی چند ساعت کمبود آب میتواند باعث ضعف شدید، کاهش رشد و در موارد شدید، تلف شدن جوجه شود.
۳. مرغهای تخمگذار
مرغی که هر روز تخم تولید میکند، آب بیشتری نسبت به مرغهای گوشتی یا مرغهای غیرتخمگذار نیاز دارد.
زیرا بخش عمده سفیده تخممرغ از آب تشکیل شده است و بدن برای ساخت هر تخم، مقدار قابل توجهی آب مصرف میکند.
اگر آب کافی در اختیار مرغ تخمگذار قرار نگیرد، معمولاً یکی از این اتفاقات رخ میدهد:
- کاهش تعداد تخمها
- کوچکتر شدن اندازه تخممرغ
- افت کیفیت سفیده
- توقف موقت تخمگذاری
۴. بیماری و استرس
مرغی که به بیماریهای عفونی، مشکلات گوارشی یا استرس گرمایی مبتلا باشد، معمولاً سریعتر دچار کمآبی میشود. همچنین اسهال، تب یا تنفس شدید باعث از دست رفتن آب بیشتری از بدن میشوند.
در چنین شرایطی، حتی قطع کوتاهمدت آب نیز میتواند پیامدهای جدی داشته باشد.
علائم کمآبی در مرغ؛ از اولین نشانهها تا وضعیت بحرانی
یکی از دلایلی که کمآبی در مرغها خطرناک محسوب میشود، این است که در مراحل اولیه همیشه علائم واضحی ندارد. بسیاری از مرغداران زمانی متوجه مشکل میشوند که پرنده بخش قابل توجهی از آب بدن خود را از دست داده است.
اگر هر روز چند دقیقه رفتار مرغها را زیر نظر بگیرید، معمولاً میتوانید کمآبی را پیش از آنکه به مرحله خطرناک برسد تشخیص دهید.
علائم اولیه کمآبی
در ساعات ابتدایی کمبود آب، مرغ معمولاً تغییرات رفتاری خفیفی نشان میدهد.
این علائم عبارتاند از:
- کاهش اشتها
- بیحالی
- کمتر راه رفتن
- کاهش تمایل به نوک زدن
- ایستادن طولانی در سایه
- کاهش فعالیت نسبت به روزهای قبل
در این مرحله معمولاً با دسترسی مجدد به آب، وضعیت مرغ به سرعت بهبود پیدا میکند.
علائم متوسط
اگر کمبود آب ادامه پیدا کند، علائم واضحتر میشوند.
از جمله:
- تنفس سریع
- باز نگه داشتن منقار برای خنک شدن
- آویزان شدن بالها
- تاج و ریش رنگپریده
- کاهش تولید تخممرغ
- مدفوع خشکتر از حالت طبیعی
- کاهش وزن
در این مرحله، مرغ دیگر تنها تشنه نیست؛ بلکه بدن او وارد مرحله کمآبی شده است.
علائم شدید
اگر همچنان آب در اختیار مرغ قرار نگیرد، وضعیت میتواند به سرعت بحرانی شود.
علائم شدید عبارتاند از:
- ناتوانی در ایستادن
- افتادن روی زمین
- چشمهای فرورفته
- بیواکنشی نسبت به محیط
- تنفس بسیار سریع و سخت
- تشنج در موارد شدید
- مرگ
در این مرحله، حتی اگر آب دوباره در اختیار مرغ قرار گیرد، احتمال آسیب دائمی به اندامهای داخلی وجود دارد.
آیا میتوان کمآبی را از ظاهر تاج و ریش مرغ تشخیص داد؟
تا حدودی بله.
در مرغ سالم، تاج و ریش معمولاً قرمز روشن، شاداب و نسبتاً مرطوب هستند. اما زمانی که بدن آب کافی نداشته باشد، ممکن است:
- رنگ آنها کمرنگتر شود.
- حالت چروکیده پیدا کنند.
- شادابی خود را از دست بدهند.
البته این علائم اختصاصی کمآبی نیستند و بیماریها، استرس یا کاهش جریان خون نیز میتوانند چنین تغییراتی ایجاد کنند. بنابراین نباید تنها بر اساس رنگ تاج درباره وضعیت آب بدن مرغ قضاوت کرد.
مرغ در تابستان چند ساعت بدون آب دوام میآورد؟
تابستان خطرناکترین فصل برای کمبود آب است.
مرغها برخلاف انسان غدد عرق ندارند و برای کاهش دمای بدن از طریق لهله زدن و تبخیر آب از دستگاه تنفسی استفاده میکنند. هرچه هوا گرمتر باشد، آب بیشتری از بدن آنها خارج میشود.
اگر دمای محیط از ۳۰ درجه سانتیگراد بالاتر برود، مصرف آب مرغ میتواند تا دو برابر افزایش یابد. در چنین شرایطی، حتی چند ساعت قطع شدن آب نیز ممکن است باعث استرس گرمایی شود.
در دماهای بالای ۳۵ درجه سانتیگراد، خالی بودن آبخوری برای مدت طولانی میتواند در همان روز باعث تلف شدن برخی مرغها، بهویژه مرغهای تخمگذار یا پرندگان مسن، شود.
به همین دلیل، در تابستان توصیه میشود آبخوریها چند بار در روز کنترل شوند و هرگز اجازه داده نشود کاملاً خالی شوند.
چرا گرما اثر کمآبی را تشدید میکند؟
گرما دو اتفاق را همزمان ایجاد میکند:
1- بدن آب بیشتری از دست میدهد.
2- مرغ برای خنک شدن مجبور است آب بیشتری مصرف کند.
بنابراین اگر آب در دسترس نباشد، بدن فرصت جبران این کاهش را نخواهد داشت و خیلی سریع وارد مرحله کمآبی میشود.
جوجهها چند ساعت بدون آب زنده میمانند؟
اگر مرغهای بالغ در برابر کمآبی حساس باشند، جوجهها چند برابر حساستر هستند.
جوجهها:
- وزن بدن کمتری دارند.
- ذخیره آب بدنشان محدود است.
- متابولیسم بالاتری دارند.
- سیستم تنظیم دمای بدن آنها هنوز کامل نشده است.
به همین دلیل، قطع آب حتی برای چند ساعت نیز میتواند باعث کاهش رشد، ضعف، بیحالی و افزایش تلفات شود.
در واحدهای صنعتی، معمولاً توصیه میشود جوجهها پس از ورود به سالن، پیش از دریافت خوراک، به آب آشامیدنی دسترسی داشته باشند تا کمبود آب ناشی از حملونقل جبران شود.
مرغ بدون غذا بیشتر زنده میماند یا بدون آب؟
پاسخ این سؤال کاملاً روشن است؛ مرغ بدون غذا بسیار بیشتر از بدون آب زنده میماند.
بدن مرغ میتواند برای چند روز از ذخایر انرژی خود استفاده کند، اما هیچ ذخیره قابل توجهی برای جبران کمبود آب وجود ندارد.
به همین دلیل، در مدیریت مرغداری همیشه قطع آب یک وضعیت اضطراری محسوب میشود، در حالی که تأخیر کوتاه در خوراکدهی معمولاً پیامدهای کمتری دارد.
مرغ روزانه چه مقدار آب نیاز دارد؟
مقدار مصرف آب به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله سن، وزن، نوع جیره، دمای محیط و مرحله تولید.
جدول زیر میانگین مصرف روزانه آب را نشان میدهد.
|
نوع پرنده |
مصرف تقریبی آب در روز |
|
جوجههای جوان |
۵۰ تا ۱۰۰ میلیلیتر |
|
مرغ بالغ |
۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیلیتر |
|
مرغ تخمگذار |
۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیلیتر |
|
هوای بسیار گرم |
تا دو برابر مقدار معمول |
این مقادیر میانگین هستند و در برخی نژادها یا شرایط آبوهوایی ممکن است متفاوت باشند.
چه عواملی باعث افزایش مصرف آب میشوند؟
مصرف آب همیشه ثابت نیست و ممکن است تحت تأثیر عوامل مختلف تغییر کند.
مهمترین عوامل عبارتاند از:
- افزایش دمای محیط
- خوراک خشک یا پرنمک
- تخمگذاری
- فعالیت بدنی بیشتر
- بیماریهای تبدار
- اسهال
- تهویه نامناسب سالن
- تراکم بالای گله
اگر مصرف آب گله به طور ناگهانی افزایش یا کاهش پیدا کند، بهتر است علت آن بررسی شود؛ زیرا این تغییر میتواند یکی از نخستین نشانههای بروز بیماری یا مشکل مدیریتی باشد.
اگر مرغ چند ساعت آب نخورد، چه باید کرد؟
گاهی ممکن است به دلیل خرابی آبخوری، قطع برق، یخزدگی لولهها یا فراموشی، آب برای چند ساعت در دسترس مرغها نباشد.
در چنین شرایطی، واکنش صحیح اهمیت زیادی دارد.
پس از وصل شدن آب:
- ابتدا از تمیز بودن آب اطمینان حاصل کنید.
- اجازه دهید مرغها به آرامی آب بنوشند.
- اگر هوا بسیار گرم است، از آب خنک استفاده کنید، اما آب نباید یخ باشد.
- رفتار مرغها را تا چند ساعت بعد زیر نظر بگیرید.
در صورت مشاهده بیحالی شدید یا ناتوانی در ایستادن، با دامپزشک مشورت کنید.
در گلههای بزرگ، استفاده از محلولهای الکترولیتی مخصوص طیور با نظر دامپزشک میتواند به جبران آب و املاح از دست رفته کمک کند.
اشتباهات رایج مرغداران در تأمین آب آشامیدنی
بسیاری از مشکلاتی که به کمآبی، کاهش تولید تخممرغ یا حتی تلفات گله منجر میشوند، ناشی از بیماری نیستند؛ بلکه نتیجه چند اشتباه ساده در مدیریت آب هستند. آشنایی با این خطاها میتواند از خسارتهای قابل توجه جلوگیری کند.
۱. خالی شدن آبخوری برای چند ساعت
برخی تصور میکنند اگر مرغها چند ساعت به آب دسترسی نداشته باشند، اتفاق خاصی رخ نمیدهد. این تصور بهویژه در روزهای گرم میتواند بسیار خطرناک باشد. حتی یک بعدازظهر بدون آب در تابستان ممکن است موجب استرس گرمایی و افت شدید تولید تخم شود.
۲. قرار دادن آبخوری زیر نور مستقیم خورشید
آبی که ساعتها زیر آفتاب قرار میگیرد، به سرعت گرم میشود. مرغها معمولاً تمایل کمتری به نوشیدن آب گرم دارند و در نتیجه، میزان مصرف آب کاهش پیدا میکند. علاوه بر این، دمای بالا رشد برخی میکروارگانیسمها را نیز تسریع میکند.
۳. شستوشوی نامنظم آبخوریها
آبخوریهایی که به طور مرتب تمیز نمیشوند، محل تجمع جلبک، رسوبات، فضولات و باکتریها هستند. نوشیدن آب آلوده میتواند خطر ابتلا به بیماریهای گوارشی و کاهش مصرف آب را افزایش دهد.
بهتر است آبخوریها به صورت روزانه بررسی و در صورت نیاز شسته شوند و هر چند وقت یکبار نیز ضدعفونی اصولی انجام شود.
۴. استفاده از آب آلوده یا با کیفیت نامناسب
کیفیت آب به اندازه کیفیت خوراک اهمیت دارد. آبی که دارای آلودگی میکروبی، شوری بالا یا مقادیر زیاد نیترات و سایر آلایندهها باشد، میتواند سلامت گله را تحت تأثیر قرار دهد.
در مرغداریهای تجاری، آزمایش دورهای کیفیت آب یکی از اقدامات مدیریتی مهم محسوب میشود.
۵. کافی نبودن تعداد آبخوریها
اگر تعداد آبخوریها متناسب با تعداد مرغها نباشد، برخی پرندگان بهویژه مرغهای ضعیفتر یا پایینتر در سلسلهمراتب اجتماعی، فرصت کافی برای نوشیدن آب پیدا نمیکنند.
این موضوع در گلههای متراکم بیشتر مشاهده میشود.
۶. یخ زدن آب در زمستان
در مناطق سردسیر، گاهی آبخوریها یخ میزنند و مرغها ساعتها بدون دسترسی به آب میمانند. استفاده از آبخوریهای مناسب فصل سرد یا کنترل مداوم آنها میتواند از این مشکل جلوگیری کند.
باورهای نادرست درباره آب دادن به مرغ
در میان مرغداران، برخی باورهای قدیمی هنوز رایج هستند، در حالی که پشتوانه علمی ندارند.
«مرغ شبها به آب احتیاج ندارد.»
تا حدی درست است؛ مرغها در تاریکی معمولاً آب کمتری مصرف میکنند. اما این به معنی آن نیست که آبخوری باید قبل از غروب خالی شود. اگر هوا گرم باشد یا روشنایی مصنوعی وجود داشته باشد، مرغها ممکن است در طول شب نیز آب بنوشند.
«اگر غذا باشد، نبود آب مشکلی ایجاد نمیکند.»
این باور کاملاً اشتباه است. در واقع، نبود آب بسیار خطرناکتر از نبود غذا است و میتواند در مدت کوتاهی سلامت مرغ را تهدید کند.
«مرغ تشنه هر نوع آبی را مینوشد.»
اگرچه تشنگی شدید ممکن است مرغ را وادار به نوشیدن آب نامناسب کند، اما آب آلوده یا بسیار گرم میتواند مصرف آب را کاهش داده و خطر بیماری را افزایش دهد.
چگونه از کمآبی مرغها پیشگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه آسانتر و کمهزینهتر از درمان است. رعایت چند نکته ساده میتواند احتمال بروز کمآبی را تا حد زیادی کاهش دهد.
|
اقدام |
دلیل اهمیت |
|
دسترسی دائمی به آب تمیز |
جلوگیری از کمآبی و کاهش استرس |
|
کنترل روزانه آبخوریها |
تشخیص سریع خرابی یا خالی شدن آب |
|
قرار دادن آبخوری در سایه |
حفظ دمای مناسب آب |
|
شستوشوی منظم آبخوری |
کاهش آلودگی میکروبی |
|
افزایش تعداد آبخوری در تابستان |
دسترسی آسانتر همه مرغها به آب |
|
کنترل کیفیت آب |
پیشگیری از بیماریهای ناشی از آب آلوده |
سوالات متداول
آیا مرغ میتواند سه روز بدون آب زنده بماند؟
در بیشتر موارد خیر. اگرچه ممکن است برخی مرغها در شرایط خاص مدت بیشتری زنده بمانند، اما کمآبی شدید معمولاً پیش از آن باعث آسیب جدی به بدن میشود و احتمال تلف شدن بهویژه در هوای گرم بسیار زیاد است.
آیا مرغ بدون آب تخم میگذارد؟
کمبود آب معمولاً یکی از نخستین عواملی است که باعث کاهش یا توقف تخمگذاری میشود، زیرا بخش عمده سفیده تخممرغ از آب تشکیل شده است.
آیا آب سرد برای مرغ ضرر دارد؟
آب خنک، بهویژه در تابستان، معمولاً برای مرغ مناسب است. با این حال، استفاده از آب بسیار یخ یا آب با دمای بسیار پایین توصیه نمیشود، زیرا ممکن است مصرف آب را کاهش دهد.
آیا مرغ در زمستان هم به همان اندازه آب نیاز دارد؟
مصرف آب در زمستان معمولاً کمتر از تابستان است، اما همچنان باید آب تازه و قابل دسترس در تمام ساعات روز وجود داشته باشد. یخ زدن آبخوریها یکی از مشکلات رایج در فصل سرما است.
آیا کمآبی باعث کاهش وزن مرغ میشود؟
بله. کاهش اشتها، اختلال در هضم و از دست رفتن آب بدن میتواند در مدت کوتاهی موجب کاهش وزن شود.
آیا خوراک خشک باعث افزایش نیاز مرغ به آب میشود؟
بله. هرچه رطوبت خوراک کمتر باشد، مرغ برای هضم و متابولیسم آن به آب بیشتری نیاز خواهد داشت.
آیا جوجهها نسبت به مرغ بالغ بیشتر در معرض کمآبی هستند؟
بله. جوجهها ذخیره آب کمتری دارند و متابولیسم آنها بالاتر است؛ به همین دلیل بسیار سریعتر از مرغهای بالغ دچار کمآبی میشوند.
آیا آب شور برای مرغ مناسب است؟
خیر. آب آشامیدنی مرغ باید کیفیت مناسب داشته باشد. شوری بیش از حد میتواند مصرف آب، رشد و سلامت گله را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا قطع آب باعث استرس در مرغ میشود؟
بله. کمبود آب یکی از عوامل مهم ایجاد استرس در طیور است و میتواند باعث کاهش رشد، افت تولید و افزایش حساسیت به بیماریها شود.
بهترین زمان بررسی آبخوریها چه زمانی است؟
بهتر است آبخوریها دستکم دو بار در روز و در فصل تابستان چندین بار بررسی شوند تا از وجود آب کافی و سالم اطمینان حاصل شود.
جمعبندی
اگر بخواهیم تنها یک نکته از این مقاله را به خاطر بسپاریم، آن این است که مرغها کمبود آب را بسیار کمتر از کمبود غذا تحمل میکنند. یک مرغ بالغ ممکن است در شرایط ایدهآل حداکثر حدود دو روز بدون آب زنده بماند، اما در هوای گرم، هنگام تخمگذاری، در زمان بیماری یا در مورد جوجهها، این زمان بهمراتب کوتاهتر است و گاهی به کمتر از ۲۴ ساعت میرسد.
کمآبی تنها خطر مرگ را افزایش نمیدهد؛ بلکه پیش از آن نیز میتواند باعث کاهش اشتها، افت تولید تخممرغ، اختلال در عملکرد کلیهها، ضعف سیستم ایمنی و افزایش احتمال ابتلا به بیماریها شود. به همین دلیل، تأمین دائمی آب تمیز، خنک و باکیفیت باید یکی از اولویتهای اصلی هر مرغدار باشد؛ اقدامی ساده که نقش مهمی در حفظ سلامت گله و افزایش بهرهوری دارد.