به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ با افزایش دفعات وقوع موجهای گرمایی و تابستانهای بسیار گرم، سلامت طیور خانگی نیز بیش از گذشته در معرض خطر قرار گرفته است. مرغها برخلاف تصور بسیاری از افراد، تحمل بالایی در برابر گرمای شدید ندارند و اگر شرایط محیطی مناسب برای آنها فراهم نشود، ممکن است دچار استرس گرمایی، کاهش تولید تخممرغ و حتی گرمازدگی مرگبار شوند.
اگر مشاهده میکنید مرغها بالهای خود را از بدن فاصله دادهاند، با دهان باز نفس میکشند یا تحرک آنها کاهش یافته است، باید هرچه سریعتر برای کاهش دمای بدن آنها اقدام کنید. در ادامه، مهمترین توصیههای علمی برای کمک به مرغها در روزهای بسیار گرم را بررسی میکنیم.
چرا گرمای شدید برای مرغها خطرناک است؟
دمای طبیعی بدن مرغ حدود ۴۱ تا ۴۲ درجه سانتیگراد است. با این حال، این موضوع به معنای تحمل بالای آنها در برابر گرمای محیط نیست. مرغها فاقد غدد تعریق هستند و برخلاف انسان قادر به عرق کردن نیستند. بنابراین هنگام افزایش دمای هوا، تنها از طریق لهله زدن، افزایش جریان خون در تاج و ریش و فاصله دادن بالها از بدن، گرمای اضافی را دفع میکنند.
به طور معمول از حدود ۲۸ تا ۳۰ درجه سانتیگراد به بعد، علائم استرس گرمایی در بسیاری از مرغها ظاهر میشود و با افزایش دما، خطر گرمازدگی نیز بیشتر خواهد شد.
۱. همیشه آب خنک و تمیز در اختیار مرغها قرار دهید
مهمترین اقدام برای مقابله با گرمای تابستان، تأمین آب کافی است.
در شرایط عادی هر مرغ روزانه مقدار قابل توجهی آب مصرف میکند، اما در روزهای بسیار گرم این میزان میتواند به حدود ۵۰۰ میلیلیتر یا حتی بیشتر برسد.
برای جلوگیری از کمآبی بدن مرغها:
- چند آبخوری در نقاط مختلف محوطه قرار دهید.
- آبخوریها را در سایه بگذارید.
- آب را حداقل یک تا دو بار در روز تعویض کنید.
در روزهای بسیار گرم میتوانید چند قطعه یخ داخل آبخوری بیندازید تا آب مدت بیشتری خنک بماند.
۲. خوراکهای آبدار را فراموش نکنید
در هوای گرم، مصرف میوهها و سبزیجات آبدار علاوه بر تأمین بخشی از آب مورد نیاز بدن، اشتهای مرغها را نیز حفظ میکند.
مواد غذایی مناسب عبارتاند از:
- خیار
- هندوانه
- طالبی
- توتفرنگی
- تمشک
- بلوبری
- انگور (به مقدار متعادل)
- برگ کاهو
- اسفناج
- برگ کلم
- برگ هویج
- برگ تربچه
این خوراکیها باید به عنوان مکمل غذایی استفاده شوند و جایگزین دان اصلی نشوند.
۳. سایه کافی برای محوطه و مرغداری ایجاد کنید
مرغها باید در تمام ساعات روز به محلی خنک و سایهدار دسترسی داشته باشند.
اگر فضای نگهداری فاقد سایه طبیعی است، میتوانید از موارد زیر استفاده کنید:
- سایهبان پارچهای
- چتر باغی
- توری سایهانداز
- پارچه روشن روی پایهها
اگر مرغداری قابل جابهجایی است، آن را در ساعات گرم روز به محل سایه منتقل کنید.
همچنین بهتر است:
- از سقفهای فلزی بدون عایق استفاده نشود.
- سقفهای چوبی یا پلاستیک ضخیم انتخاب شوند.
- از رنگهای روشن برای سقف استفاده شود تا گرمای کمتری جذب شود.
۴. خنک کردن زمین، نه بدن مرغ
مرغها معمولاً از استراحت روی خاک خنک لذت میبرند.
میتوانید:
- زمین را با شلنگ یا آبپاش کمی مرطوب کنید.
- اجازه دهید مرغها روی خاک مرطوب استراحت کنند.
- این رطوبت به سرعت تبخیر شده و دمای محیط را کاهش میدهد.
نکته مهم: هرگز روی بدن مرغ آب نپاشید. این کار میتواند استرس بیشتری ایجاد کرده و حتی باعث شوک حرارتی شود. در صورت نیاز تنها میتوان پاهای مرغ را به آرامی خنک کرد؛ آن هم اگر حیوان مقاومت نشان ندهد.
۵. تهویه مناسب مرغداری را حفظ کنید
هوای راکد داخل مرغداری باعث افزایش دما و رطوبت میشود.
برای تهویه بهتر:
- دریچههای تهویه را در طول روز باز نگه دارید.
- شبها نیز امکان گردش آرام هوا فراهم باشد.
- از ایجاد جریان شدید باد مستقیم روی مرغها خودداری کنید.
۶. نظافت مرغداری را جدی بگیرید
گرمای هوا رشد باکتریها، قارچها و انگلها را افزایش میدهد.
جمعآوری روزانه فضولات باعث میشود:
- بوی نامطبوع کاهش یابد.
- مگسها کمتر شوند.
- احتمال شیوع بیماریها کاهش پیدا کند.
- مرغها راحتتر گرما را تحمل کنند.
۷. در تابستان چمنها را کوتاه نکنید
اگر هنوز بخشی از محوطه دارای پوشش گیاهی است، بهتر است آن را حفظ کنید.
چمن و گیاهان:
- دمای سطح زمین را کاهش میدهند.
- رطوبت بیشتری حفظ میکنند.
- سایه طبیعی ایجاد میکنند.
بخشی از غذای طبیعی مرغها را تأمین میکنند.
علائم استرس گرمایی در مرغ
در هوای گرم، مشاهده برخی رفتارها طبیعی است و نشان میدهد مرغ در حال تلاش برای کاهش دمای بدن خود است.
مهمترین علائم عبارتاند از:
- نفس کشیدن با دهان باز
- لهله زدن
- دور نگه داشتن بالها از بدن
- کاهش فعالیت
- کاهش اشتها
- رنگپریدگی تاج و ریش
- کاهش یا توقف تخمگذاری
علائم خطرناک گرمازدگی مرغ
در صورت مشاهده موارد زیر باید فوراً اقدام کنید:
- تنفس بسیار سخت و مداوم
- کشیدن گردن به سمت جلو
- ناتوانی در ایستادن
- بیحالی شدید
- اسهال
- قطع کامل مصرف غذا
- بیهوشی یا عدم واکنش
در صورت گرمازدگی مرغ چه باید کرد؟
اگر مرغ دچار گرمازدگی شده است:
- او را به آرامی به محیطی خنک و دارای تهویه منتقل کنید.
- آب تازه در اختیارش قرار دهید.
- از خیس کردن کامل بدن خودداری کنید.
- وضعیت تنفس و هوشیاری او را تحت نظر بگیرید.
- در صورت ادامه علائم یا وخامت وضعیت، هرچه سریعتر با دامپزشک مشورت کنید.
کدام مرغها بیشتر در معرض گرمازدگی هستند؟
برخی از مرغها نسبت به سایرین حساستر هستند، از جمله:
- جوجههای جوان
- مرغهای مسن
- مرغهای بیمار
- نژادهای دارای پرهای بسیار متراکم
- مرغهای با پرهای تیره که گرمای بیشتری جذب میکنند.
جمعبندی
استرس گرمایی یکی از مهمترین عوامل کاهش سلامت و بهرهوری مرغها در فصل تابستان است. فراهم کردن آب خنک، ایجاد سایه، تهویه مناسب، استفاده از خوراکهای آبدار و حفظ بهداشت مرغداری، سادهترین و مؤثرترین اقداماتی هستند که میتوانند از گرمازدگی و تلفات جلوگیری کنند. با رعایت این نکات، مرغها تابستان را با سلامت بیشتری پشت سر گذاشته و تولید تخممرغ نیز کمتر تحت تأثیر گرمای شدید قرار خواهد گرفت.