به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ با افزایش دمای هوا و عبور آن از 30 درجه سانتیگراد، مرغهای خانگی و بومی در معرض استرس گرمایی قرار میگیرند. برخلاف انسانها، مرغها غدد تعریق ندارند و نمیتوانند از طریق عرق کردن دمای بدن خود را کاهش دهند. به همین دلیل در روزهای گرم تابستان مجبورند از روشهای دیگری برای دفع گرما استفاده کنند.
اگر گرما بیش از حد افزایش یابد، خطر گرمازدگی در مرغها جدی میشود و حتی میتواند به مرگ آنها منجر شود. بنابراین شناخت علائم استرس گرمایی و اقدام به موقع برای خنک کردن گله اهمیت زیادی دارد.
1. نفس کشیدن با دهان باز
یکی از نخستین و واضحترین نشانههای گرمازدگی در مرغها، باز نگه داشتن منقار و نفسنفس زدن است. مرغها با افزایش سرعت تنفس تلاش میکنند گرمای اضافی بدن خود را از طریق دستگاه تنفسی دفع کنند.
اگر این وضعیت بهصورت مداوم ادامه داشته باشد و تنفس پرنده سریع و بریدهبریده شود، نشاندهنده ناتوانی مرغ در تنظیم دمای بدن است و باید شرایط محیطی را سریعاً بهبود داد.
2. باز نگه داشتن بالها
مرغهایی که احساس گرمای شدید میکنند معمولاً بالهای خود را کمی از بدن فاصله میدهند. این رفتار باعث میشود هوا در زیر پرها جریان پیدا کند و گرمای بدن راحتتر دفع شود.
مشاهده این رفتار در روزهای گرم کاملاً طبیعی است، اما اگر با سایر علائم استرس گرمایی همراه باشد باید جدی گرفته شود.
3. رنگپریدگی تاج و ریشک
تاج و ریشک مرغ نقش مهمی در تنظیم دمای بدن دارند. در شرایط عادی این بخشها قرمز، پررنگ و سفت هستند.
در زمان گرمای شدید، اگر تاج و ریشک رنگپریده، کمرنگ یا شل شوند، ممکن است نشانه اختلال در گردش خون و فشار ناشی از استرس گرمایی باشند.
4. کاهش تولید تخممرغ
تولید تخممرغ فرآیندی انرژیبر است و در روزهای بسیار گرم، مرغها بخشی از انرژی خود را صرف مقابله با تنش گرمایی میکنند.
در نتیجه ممکن است:
- تعداد تخممرغها کاهش یابد.
- پوسته تخممرغ نازکتر شود.
- برخی تخممرغها کیفیت پایینتری داشته باشند.
کاهش موقت تولید تخم در فصل گرما پدیدهای رایج در گلههای تخمگذار است.
5. کاهش فعالیت و تحرک
در شرایط عادی مرغها دائماً در حال جستوجوی غذا، نوک زدن و حرکت در محوطه هستند. اما هنگام گرمای شدید معمولاً در گوشهای سایهدار مینشینند و فعالیت خود را به حداقل میرسانند.
این رفتار راهکاری طبیعی برای کاهش مصرف انرژی و تولید گرمای بیشتر در بدن است.
6. کاهش اشتها
فرآیند هضم غذا باعث تولید گرما در بدن میشود. به همین دلیل بسیاری از مرغها در روزهای گرم کمتر غذا میخورند.
اگر متوجه شدید مصرف دان کاهش یافته است، در اغلب موارد جای نگرانی نیست. مرغها بهطور غریزی میزان خوراک خود را با شرایط محیطی تنظیم میکنند.
7. افزایش حمام خاک
حمام خاک یکی از رفتارهای طبیعی مرغها برای کنترل انگلهای خارجی است. اما در روزهای گرم، مرغها زمان بیشتری را صرف این کار میکنند.
بسیاری از آنها حتی خاک را عمیقتر میکنند تا به لایههای خنکتر زمین برسند و دمای بدن خود را کاهش دهند.
8. جدا شدن از سایر مرغها
مرغها پرندگانی اجتماعی هستند و معمولاً به صورت گروهی زندگی میکنند. با این حال در هوای بسیار گرم ممکن است برخی از آنها از گله فاصله بگیرند و به نقاط خلوتتر و خنکتر پناه ببرند.
این رفتار معمولاً برای کاهش تماس با گرمای تولیدشده توسط سایر پرندگان انجام میشود.
9. لرزش، ضعف یا تشنج
این علامت یکی از خطرناکترین نشانههای گرمازدگی شدید است.
علائمی مانند:
- لرزش عضلات
- عدم تعادل هنگام راه رفتن
- ضعف شدید
- زمینگیر شدن
- تشنج
نشان میدهد مرغ وارد مرحله بحرانی شوک گرمایی شده است. در این شرایط باید فوراً اقدامات درمانی انجام شود، زیرا تأخیر میتواند به مرگ پرنده منجر شود.
در هوای گرم چگونه از مرغها محافظت کنیم؟
برای جلوگیری از استرس گرمایی در گله، رعایت نکات زیر توصیه میشود:
آب خنک و کافی فراهم کنید
- چندین آبخوری در نقاط سایه قرار دهید.
- آب را حداقل دو بار در روز تعویض کنید.
- در روزهای بسیار گرم میتوان از تکههای یخ برای خنک نگه داشتن آب استفاده کرد.
خوراک آبدار در اختیار مرغها قرار دهید
مواد غذایی مانند:
- هندوانه
- خیار
- کدو سبز
- طالبی
به تأمین آب بدن مرغها کمک میکنند و معمولاً با استقبال آنها مواجه میشوند.
سایه کافی ایجاد کنید
اگر محوطه نگهداری مرغها در معرض نور مستقیم خورشید است، از:
- ذسایهبان
- توریهای سایهانداز
- چترهای بزرگ
استفاده کنید تا دمای محیط چند درجه کاهش یابد.
کف محوطه را خنک نگه دارید
آبپاشی ملایم روی خاک یا زمین محوطه میتواند محیطی خنکتر برای استراحت مرغها فراهم کند. در روزهای بسیار گرم، رطوبت اضافی معمولاً به سرعت تبخیر میشود و مشکلی ایجاد نمیکند.
تهویه مناسب را فراموش نکنید
جریان هوای مناسب در مرغداری یا لانه نقش بسیار مهمی در پیشگیری از گرمازدگی دارد. باز کردن پنجرهها، استفاده از هواکش و جلوگیری از تجمع هوای گرم میتواند شرایط را برای پرندگان بسیار مطلوبتر کند.
در صورت گرمازدگی مرغ چه باید کرد؟
اگر مرغ علائم شدید گرمازدگی را نشان میدهد:
- فوراً آن را به محیطی خنک و سایه منتقل کنید.
- پاهای پرنده را در آب خنک (نه یخ) قرار دهید.
- آب تازه و خنک در اختیارش بگذارید.
- از خیس کردن ناگهانی کل بدن با آب بسیار سرد خودداری کنید.
- در صورت بهبود نیافتن وضعیت، با دامپزشک مشورت کنید.
جمعبندی
گرمای شدید تابستان یکی از مهمترین عوامل ایجاد استرس و تلفات در مرغهای خانگی و صنعتی است. نفسنفس زدن، باز نگه داشتن بالها، کاهش اشتها و افت تولید تخممرغ از نخستین نشانههای هشداردهنده محسوب میشوند. با تأمین آب کافی، ایجاد سایه، بهبود تهویه و شناخت علائم گرمازدگی میتوان از بروز مشکلات جدی و تلفات در گله جلوگیری کرد.