به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ تشخیص سن مرغ همیشه کار سادهای نیست؛ بهویژه زمانی که مرغ بدون شناسنامه یا سابقه دقیق خریداری میشود یا از مرغداریهای صنعتی بهعنوان مرغ اصلاحنژاد شده (مرغ تخمگذار پایان دوره) وارد گله خانگی میشود. برخلاف حیوانات خانگی مانند سگ و گربه، هیچ مدرک رسمی برای تعیین تاریخ تولد مرغ وجود ندارد.
با این حال، بررسی دقیق ویژگیهای ظاهری و رفتاری میتواند به شما کمک کند سن تقریبی مرغ را با دقت قابل قبول تخمین بزنید. آگاهی از سن مرغ برای مدیریت بهتر تغذیه، پیشبینی میزان تخمگذاری و افزایش بهرهوری در مرغداری اهمیت زیادی دارد.
در ادامه با ۱۰ شاخص علمی و کاربردی برای تخمین سن مرغ آشنا میشوید.
چرا دانستن سن مرغ اهمیت دارد؟
سن مرغ مستقیماً بر موارد زیر تأثیر میگذارد:
- میزان و نظم تخمگذاری
- کیفیت و اندازه تخممرغ
- نیازهای تغذیهای
- مقاومت در برابر بیماریها
- رفتار اجتماعی در گله
- طول عمر اقتصادی
در مدیریت گلههای کوچک و صنعتی، اطلاع از سن تقریبی مرغها به تصمیمگیری درباره حذف، جایگزینی یا نگهداری آنها کمک میکند.
۱. بررسی تاج و ریش
تاج و ریش مرغ شاخص مهمی از بلوغ جنسی و وضعیت عمومی سلامت هستند.
در مرغ جوان:
- رنگ قرمز روشن و براق
- بافت نرم و انعطافپذیر
- سطح صاف و یکنواخت
در مرغ مسنتر:
- رنگ کمرنگتر یا متمایل به صورتی
- بافت ضخیمتر یا خشکتر
- احتمال وجود چینوچروک یا ناهمواری
توجه: رنگپریدگی تاج لزوماً نشانه پیری نیست و میتواند ناشی از تولک (پرریزی)، استرس یا بیماری باشد.
۲. معاینه پاها؛ دقیقترین شاخص سن مرغ
پاها یکی از قابلاعتمادترین نشانهها برای تخمین سن هستند.
در مرغ جوان:
- فلسهای صاف و چسبیده
- سطح براق
- ناخنهای کوتاه
- رنگ یکنواخت
در مرغ مسن:
- فلسهای ضخیم و برجسته
- سطح زبر
- ناخنهای بلندتر
- کاهش درخشندگی
بیماریهایی مانند جرب پا میتوانند ظاهر پا را تغییر دهند، بنابراین باید سلامت عمومی نیز بررسی شود.
۳. وضعیت پرها
کیفیت پرها اطلاعات ارزشمندی درباره سن و وضعیت فیزیولوژیک مرغ میدهد.
مرغ جوان:
- پرهای متراکم و براق
- بدون شکستگی
- پوشش یکنواخت
مرغ مسن:
- پرهای کدر یا شکسته
- رشد مجدد کند پس از تولک
- ظاهر نامرتبتر
در نظر داشته باشید که تولک سالانه ممکن است حتی مرغهای جوان را موقتاً فرسوده نشان دهد.
۴. بررسی چشمها
چشمها شاخص مهمی از شادابی و جوانی هستند.
مرغ جوان:
- چشم شفاف و براق
- نگاه هوشیار
- بدون ترشح
مرغ مسن:
- کاهش شفافیت
- نگاه کمنورتر
- احتمال کدورت خفیف
۵. لمس استخوان سینه
استخوان سینه یا برشت نشاندهنده وضعیت عضلانی است.
در مرغ جوان بالغ:
- عضلات سینه پر و سفت
- استخوان کمتر برجسته
در مرغ مسن:
- کاهش توده عضلانی
- برجستگی واضحتر استخوان سینه
این شاخص برای تشخیص مرغهای نزدیک به پایان دوره تخمگذاری بسیار کاربردی است.
۶. بررسی الگوی تخمگذاری
مرغها معمولاً:
- در ۵ تا ۶ ماهگی شروع به تخمگذاری میکنند
- در سال اول به اوج تولید میرسند
- پس از ۲ تا ۳ سالگی کاهش تدریجی دارند
بهطور تقریبی:
- ۶ ماه تا ۲ سال: تخمگذاری منظم
- ۲ تا ۳ سال: کاهش ملایم
- بعد از ۳ سال: افت محسوس
- بعد از ۵ سال: تخمگذاری پراکنده
مرغها ممکن است تا ۸ الی ۱۰ سال عمر کنند، اما طول عمر اقتصادی آنها کوتاهتر است.
۷. تغییرات رفتاری
مرغهای جوان:
- فعال
- کنجکاو
- پرتحرک
مرغهای مسن:
- آرامتر
- کمتحرکتر
- کمتر رقابتی در گله
البته کاهش فعالیت میتواند ناشی از بیماری نیز باشد.
۸. بررسی منقار
منقار بهطور مداوم رشد میکند.
مرغ جوان:
- منقار کوتاه و صاف
- لبه یکنواخت
مرغ مسن:
- منقار ضخیمتر
- احتمال رشد بیش از حد
- ناهمواری در لبهها
رشد بیشازحد ممکن است ناشی از بستر نرم و کمبود سایش طبیعی باشد.
۹. تغییر رنگ پوست و پاها
در برخی نژادها، رنگدانهها با افزایش سن و تخمگذاری تغییر میکنند.
برای مثال، در مرغهای زردرنگ، با مصرف رنگدانهها برای تشکیل زرده تخممرغ، رنگ پاها و پوست کمرنگتر میشود.
این شاخص مکمل سایر نشانههاست و بهتنهایی قابل استناد نیست.
۱۰. توجه به نژاد مرغ
نژاد تأثیر زیادی بر روند پیری دارد.
- نژادهای صنعتی تخمگذار: تولید بالا ولی دوره اقتصادی کوتاهتر
- نژادهای بومی و سنتی: طول عمر بیشتر
- مرغهای زینتی یا ریزجثه: حفظ شادابی طولانیتر
شناخت نژاد به تفسیر بهتر سایر علائم کمک میکند.
آیا میتوان سن دقیق مرغ را تعیین کرد؟
خیر. بدون اطلاعات ثبتشده، تعیین سن دقیق امکانپذیر نیست. اما با ترکیب چند شاخص میتوان مرغ را در یک بازه سنی تقریبی قرار داد.
باورهای اشتباه درباره سن مرغ
- اندازه مرغ نشاندهنده سن نیست
- کاهش تخمگذاری همیشه به معنای پیری نیست
- پرهای نامرتب الزاماً نشانه سن بالا نیست
- آرام بودن مرغ دلیل قطعی کهولت نیست
شرایط نگهداری، تغذیه، بیماریها و استرس نقش مهمی در ظاهر مرغ دارند.
تخمین سن مرغ هنگام خرید یا پذیرش
اگر مرغ بدون سابقه خریداری میکنید:
- پاها را دقیق بررسی کنید
- تاج را مشاهده کنید
- کیفیت پرها را ارزیابی کنید
- سطح تحرک را بسنجید
- در صورت امکان درباره سابقه سؤال کنید
مرغهای پایان دوره صنعتی معمولاً در سن ۱۸ تا ۲۴ ماهگی واگذار میشوند و ممکن است مدتی دیگر نیز تخمگذاری داشته باشند.
جمعبندی
تشخیص سن مرغ نیازمند دقت و تجربه است. هیچ نشانهای بهتنهایی قطعی نیست، اما ترکیب بررسی پاها، تاج، پرها، رفتار و الگوی تخمگذاری میتواند تخمین نسبتاً دقیقی ارائه دهد.
مدیریت علمی گله زمانی مؤثرتر خواهد بود که سن تقریبی هر مرغ مشخص باشد، زیرا این موضوع مستقیماً بر تغذیه، برنامه واکسیناسیون و تصمیمگیری اقتصادی تأثیر میگذارد.