به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ وزن نگرفتن گوساله یکی از مشکلات مهم در پرورش گوساله‌های شیری و گوشتی است که می‌تواند هزینه‌های خوراک و درمان را افزایش دهد و زمان رسیدن دام به وزن مطلوب را طولانی‌تر کند. کمبود شیر، جیره غذایی نامتعادل، آلودگی‌های انگلی، بیماری‌های گوارشی و شرایط نامناسب نگهداری از مهم‌ترین دلایل رشد ناکافی گوساله هستند.
برای درمان لاغری گوساله و افزایش وزن آن، ابتدا باید علت اصلی مشکل مشخص شود. افزایش مقدار خوراک یا استفاده خودسرانه از مکمل‌ها و داروها همیشه نتیجه مطلوبی ندارد و در برخی موارد می‌تواند وضعیت دام را بدتر کند. در این مقاله، مهم‌ترین علت‌های وزن نگرفتن گوساله، نشانه‌های هر مشکل و روش‌های اصولی بهبود رشد آن را بررسی می‌کنیم.
چرا گوساله وزن نمی‌گیرد؟
گوساله ممکن است به دلایل مختلفی وزن نگیرد؛ از جمله دریافت ناکافی انرژی و پروتئین، مصرف نامناسب شیر یا شیرخشک جایگزین، دسترسی محدود به آب سالم، ابتلا به اسهال و بیماری‌های انگلی، استرس محیطی یا مشکلات مادرزادی.
گاهی گوساله اشتهای خوبی دارد، اما همچنان رشد نمی‌کند. در این شرایط، احتمال وجود انگل‌های داخلی، اختلال در جذب مواد مغذی یا بیماری‌های مزمن مطرح می‌شود. بنابراین، تنها مشاهده اشتهای دام برای ارزیابی وضعیت رشد آن کافی نیست.
مهم‌ترین دلایل رشد ناکافی گوساله عبارت‌اند از:
- کمبود شیر یا جیره غذایی ناکافی
- کیفیت پایین خوراک و عدم تعادل مواد مغذی
- ابتلا به انگل‌های داخلی و کوکسیدیوز
- اسهال و بیماری‌های دستگاه گوارش
- بیماری‌های تنفسی و عفونی
- استرس، سرمای شدید یا گرمای زیاد
- رقابت بر سر خوراک و آب
- از شیر گرفتن زودهنگام یا غیراصولی
- کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی
- مشکلات مادرزادی یا بیماری‌های مزمن
۱. دریافت ناکافی شیر در گوساله‌های جوان
یکی از مهم‌ترین دلایل وزن نگرفتن گوساله تازه متولدشده، دریافت ناکافی شیر است. در هفته‌های ابتدایی زندگی، شیر منبع اصلی انرژی، پروتئین، چربی و سایر مواد مغذی مورد نیاز گوساله محسوب می‌شود.
اگر مقدار شیر مصرفی متناسب با وزن و نیازهای رشد گوساله نباشد، انرژی دریافتی ممکن است تنها برای حفظ فعالیت‌های حیاتی بدن کافی باشد و رشد مطلوب اتفاق نیفتد.
موارد زیر می‌توانند باعث کاهش دریافت شیر شوند:
- تعداد دفعات نامناسب شیر دادن
- رقابت با سایر گوساله‌ها هنگام تغذیه
- ضعف مادر در تولید شیر
- بیماری و کاهش اشتهای گوساله
- استفاده از شیرخشک جایگزین نامرغوب
- رقیق کردن بیش از حد شیرخشک
- آماده‌سازی شیرخشک با نسبت نادرست آب و پودر
برای رفع این مشکل، مقدار شیر باید براساس سن، وزن، وضعیت سلامت و برنامه پرورش گوساله تنظیم شود. همچنین، دمای مناسب شیر، بهداشت ظروف و ثبات برنامه تغذیه اهمیت زیادی دارند.
طبق راهنمای دانشکده دامپزشکی دانشگاه کرنل، تغذیه ناکافی با شیر یا شیرخشک جایگزین می‌تواند رشد گوساله را کاهش دهد. با این حال، افزایش ناگهانی مقدار شیر نیز ممکن است اختلالات گوارشی ایجاد کند؛ بنابراین تغییر برنامه غذایی باید تدریجی و اصولی باشد.
۲. تغذیه نامتعادل و کمبود انرژی و پروتئین
در گوساله‌های در حال رشد، تنها مقدار خوراک اهمیت ندارد؛ کیفیت و ترکیب جیره نیز تعیین‌کننده است. گوساله‌ای که خوراک کافی دریافت می‌کند، اما جیره آن از نظر انرژی، پروتئین یا مواد معدنی نامتعادل است، ممکن است رشد مناسبی نداشته باشد.
کمبود انرژی باعث می‌شود بخشی از مواد مغذی مصرف‌شده صرف تأمین نیازهای نگهداری بدن شود و انرژی کمتری برای رشد باقی بماند. کمبود پروتئین نیز می‌تواند تشکیل بافت عضلانی و رشد طبیعی بدن را محدود کند.
در گوساله‌های بزرگ‌تر، کیفیت کنسانتره، علوفه و میزان مصرف واقعی خوراک باید بررسی شود. استفاده از خوراک کپک‌زده، فاسد یا آلوده به سموم قارچی نیز می‌تواند سلامت و عملکرد دام را تحت تأثیر قرار دهد.
برای اصلاح جیره باید به نکات زیر توجه کرد:
- تأمین انرژی و پروتئین متناسب با سن و وزن دام
- استفاده از خوراک تازه و باکیفیت
- بررسی کیفیت کنسانتره و علوفه
- تنظیم نسبت اجزای جیره براساس مرحله رشد
- جلوگیری از تغییر ناگهانی نوع و مقدار خوراک
در گوساله‌های شیرخوار، نیازهای تغذیه‌ای با گوساله‌های از شیر گرفته‌شده متفاوت است. به همین دلیل، یک جیره ثابت برای تمام سنین مناسب نیست.
۳. ابتلا به انگل‌های داخلی
انگل‌های داخلی از عوامل مهم کاهش رشد و لاغری گوساله‌ها هستند. این انگل‌ها بسته به نوع و شدت آلودگی می‌توانند باعث کاهش اشتها، اختلال در جذب مواد مغذی، آسیب به دستگاه گوارش، کم‌خونی یا اسهال شوند.
برخی گوساله‌های آلوده به انگل ممکن است در مراحل اولیه علائم واضحی نداشته باشند، اما افزایش وزن روزانه آن‌ها کمتر از حد انتظار باشد.
علائم احتمالی آلودگی انگلی در گوساله
- کاهش سرعت رشد و لاغری تدریجی
- اسهال یا تغییر در قوام مدفوع
- ضعف و بی‌حالی
- زبر و کدر شدن موها
- کاهش اشتها در برخی موارد
- کم‌خونی یا رنگ‌پریدگی مخاط‌ها در بعضی آلودگی‌ها
البته این علائم اختصاصی نیستند و ممکن است در بیماری‌های دیگر نیز مشاهده شوند.
برای تشخیص، دامپزشک می‌تواند با توجه به سن دام، سابقه چرا، شرایط گله و آزمایش مدفوع، احتمال آلودگی انگلی را بررسی کند. مصرف داروهای ضدانگل بدون تشخیص و برنامه مناسب توصیه نمی‌شود؛ زیرا نوع انگل، داروی مؤثر و زمان درمان اهمیت دارند.
۴. کوکسیدیوز؛ علت پنهان رشد ناکافی گوساله
کوکسیدیوز یکی از بیماری‌های انگلی مهم در گوساله‌های جوان است که می‌تواند باعث کاهش رشد شود. عامل این بیماری تک‌یاخته‌هایی از جنس Eimeria هستند که دستگاه گوارش را درگیر می‌کنند.
نکته مهم این است که کوکسیدیوز همیشه با اسهال شدید همراه نیست. در برخی موارد، گوساله ظاهراً سالم است، اما رشد آن کاهش پیدا می‌کند. در موارد شدیدتر ممکن است اسهال، کاهش اشتها، بی‌حالی، زور زدن هنگام دفع و حتی وجود خون در مدفوع دیده شود.
تراکم بالای دام، آلودگی بستر، تماس با مدفوع آلوده و بهداشت نامناسب آبشخور و آخور می‌توانند خطر انتقال بیماری را افزایش دهند.
برای کنترل کوکسیدیوز، رعایت بهداشت محیط، کاهش تراکم، جلوگیری از آلودگی خوراک و آب با مدفوع و تشخیص به‌موقع اهمیت دارد. انتخاب داروی ضدکوکسیدیوز باید با نظر دامپزشک انجام شود.
بر اساس اطلاعات راهنمای دامپزشکی مرک، عفونت‌های تحت‌بالینی کوکسیدیوز نیز می‌توانند موجب کاهش رشد شوند و افت وزن‌گیری ممکن است حتی پس از برطرف شدن علائم بیماری ادامه یابد.
۵. اسهال و اختلالات دستگاه گوارش
اسهال یکی از دلایل مهم کاهش وزن یا وزن نگرفتن گوساله، به‌ویژه در روزها و هفته‌های نخست زندگی است. در این وضعیت، بدن دام آب و الکترولیت از دست می‌دهد و در صورت تداوم بیماری، دریافت و جذب مواد مغذی نیز کاهش پیدا می‌کند.
از مهم‌ترین علل اسهال گوساله می‌توان به عفونت‌های ویروسی و باکتریایی، کریپتوسپوریدیوز، کوکسیدیوز در سنین مستعد، تغذیه نامناسب و آماده‌سازی نادرست شیرخشک اشاره کرد.
گوساله مبتلا به اسهال ممکن است دچار فرورفتگی چشم‌ها، خشکی مخاط دهان، ضعف، کاهش اشتها و افت توان ایستادن شود. کم‌آبی شدید یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به رسیدگی فوری دامپزشکی دارد.
در صورت ابتلا به اسهال، نکات زیر اهمیت دارند:
- وضعیت آب بدن و شدت کم‌آبی ارزیابی شود.
- محل نگهداری گوساله تمیز و خشک بماند.
- آب و الکترولیت خوراکی مناسب، طبق ارزیابی شدت بیماری و توصیه دامپزشک، تأمین شود.
- تغذیه شیری بدون دلیل پزشکی قطع نشود؛ زیرا گوساله همچنان به انرژی و مواد مغذی نیاز دارد.
- علت اصلی اسهال بررسی شود و درمان متناسب با آن انجام گیرد.
استفاده خودسرانه از آنتی‌بیوتیک‌ها برای تمام موارد اسهال صحیح نیست؛ زیرا همه اسهال‌ها منشأ باکتریایی ندارند.
۶. بیماری‌های تنفسی و عفونی
گاهی گوساله از نظر تغذیه مشکلی ندارد، اما به دلیل ابتلا به بیماری‌های تنفسی یا عفونت‌های دیگر وزن نمی‌گیرد. در این شرایط، بخشی از انرژی بدن صرف مقابله با بیماری می‌شود و اشتها و بازده استفاده از خوراک کاهش می‌یابد.
پنومونی یا ذات‌الریه از بیماری‌های مهم تنفسی در گوساله‌هاست. این بیماری ممکن است با تب، سرفه، ترشحات بینی، افزایش تعداد تنفس، بی‌حالی و کاهش اشتها همراه باشد.
عفونت‌های مزمن نیز ممکن است بدون علائم واضح اولیه باعث افت رشد شوند. اگر چند گوساله در یک جایگاه هم‌زمان دچار رشد ناکافی شده‌اند، باید شرایط تهویه، تراکم، بهداشت و احتمال انتشار بیماری بررسی شود.
درمان بیماری‌های عفونی به تشخیص دامپزشکی وابسته است. تجویز خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا داروهای ضدالتهاب می‌تواند تشخیص را دشوار کند و در صورت مصرف نامناسب، خطر مقاومت میکروبی یا عوارض دارویی را افزایش دهد.
۷. استرس محیطی، سرما و گرمای شدید
شرایط نامناسب محیطی می‌تواند نیاز انرژی گوساله را افزایش دهد یا مصرف خوراک را کاهش دهد. گوساله‌های جوان، به‌خصوص گوساله‌های تازه متولدشده، در برابر سرمای شدید و شرایط نامناسب بستر آسیب‌پذیر هستند.
در هوای سرد، انرژی بیشتری برای حفظ دمای بدن مصرف می‌شود. اگر جیره متناسب با این شرایط تنظیم نشود، رشد گوساله کاهش می‌یابد. از طرف دیگر، گرمای شدید نیز می‌تواند موجب کاهش اشتها، افزایش تنفس و افت مصرف خوراک شود.
از عوامل استرس‌زا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بستر خیس و سرد
- تهویه نامناسب و تجمع گازهای مضر
- تراکم زیاد دام
- جابه‌جایی‌های مکرر
- تغییر ناگهانی جیره
- اختلاط گوساله‌های جدید با گله
- دسترسی ناکافی به آب سالم
برای بهبود شرایط رشد، جایگاه باید خشک، تمیز و دارای تهویه مناسب باشد؛ بدون آنکه جریان مستقیم هوای سرد به گوساله وارد شود. همچنین باید از تغییرات ناگهانی محیط و خوراک تا حد امکان جلوگیری کرد.
۸. رقابت بر سر خوراک و آب
در سیستم‌های گروهی، ممکن است برخی گوساله‌ها به دلیل رقابت با دام‌های قوی‌تر، خوراک کافی دریافت نکنند. در چنین شرایطی، حتی اگر مقدار خوراک ارائه‌شده به کل گله مناسب باشد، مصرف واقعی برخی دام‌ها کمتر از نیاز آن‌ها خواهد بود.
این مشکل در گوساله‌های ضعیف‌تر، کوچک‌تر یا تازه‌وارد بیشتر دیده می‌شود.
برای کاهش رقابت، باید فضای کافی در آخور و آبشخور در نظر گرفته شود. همچنین، بررسی رفتار تغذیه‌ای گوساله‌ها و جدا کردن موقت دام‌های ضعیف یا بیمار می‌تواند به شناسایی مشکل کمک کند.
اگر یک گوساله به‌طور مشخص از سایر دام‌ها عقب مانده است، باید میزان مصرف خوراک، سلامت دهان و دندان، توانایی بلع و وضعیت عمومی آن به‌صورت جداگانه بررسی شود.
۹. از شیر گرفتن زودهنگام یا غیراصولی
از شیر گرفتن گوساله یکی از مراحل حساس پرورش است. اگر گوساله پیش از آنکه مصرف خوراک جامد کافی داشته باشد از شیر گرفته شود، ممکن است با کاهش دریافت انرژی و افت رشد مواجه شود.
از سوی دیگر، قطع ناگهانی شیر و تغییر هم‌زمان محیط، جیره یا گروه نگهداری می‌تواند استرس بیشتری ایجاد کند.
زمان مناسب از شیر گرفتن تنها به سن تقویمی وابسته نیست؛ بلکه باید مصرف واقعی خوراک آغازین، وضعیت سلامت و آمادگی گوساله برای تأمین نیازهای تغذیه‌ای از خوراک جامد در نظر گرفته شود.
برای کاهش افت رشد پس از شیرگیری:
- مصرف خوراک آغازین پیش از قطع شیر بررسی شود.
- خوراک جامد باکیفیت و آب تازه در دسترس باشد.
- تغییرات محیطی و جیره‌ای هم‌زمان با شیرگیری به حداقل برسند.
- وزن و وضعیت بدنی گوساله پیش و پس از شیرگیری پایش شود.
تغذیه مناسب با خوراک آغازین به رشد شکمبه کمک می‌کند؛ اما جایگزین کردن زودهنگام خوراک جامد به‌جای شیر، بدون توجه به آمادگی گوساله، می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.
۱۰. کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی
کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی نیز ممکن است در رشد ناکافی گوساله نقش داشته باشد. مواد مغذی مانند ویتامین A، ویتامین E، سلنیوم، روی و مس در عملکرد طبیعی بدن، رشد بافت‌ها و سلامت سیستم ایمنی اهمیت دارند.
با این حال، هر گوساله لاغری دچار کمبود ویتامین نیست. مصرف بی‌رویه مکمل‌ها، به‌ویژه ترکیباتی که در مقادیر بالا سمی هستند، می‌تواند آسیب‌زا باشد.
اگر جیره نامتعادل است یا چند دام علائم مشابه دارند، بررسی ترکیب خوراک و ارزیابی وضعیت مواد معدنی اهمیت پیدا می‌کند. دامپزشک یا متخصص تغذیه دام می‌تواند براساس جیره، شرایط منطقه و علائم بالینی، نیاز به مکمل را تعیین کند.
جدول علت‌های وزن نگرفتن گوساله و راهکار اولیه
جدول زیر مهم‌ترین علت‌ها، نشانه‌های احتمالی و اقدام اولیه مناسب را خلاصه می‌کند.
|
علت احتمالی |
نشانه‌های قابل مشاهده |
اقدام اولیه |
|
کمبود شیر یا خوراک |
رشد کم، لاغری و گرسنگی |
بررسی مقدار و کیفیت خوراک دریافتی |
|
جیره نامتعادل |
وزن‌گیری پایین با وجود مصرف خوراک |
ارزیابی انرژی، پروتئین و مواد معدنی جیره |
|
انگل‌های داخلی |
لاغری، اسهال یا ضعف |
معاینه دامپزشکی و بررسی مدفوع |
|
کوکسیدیوز |
افت رشد، اسهال و گاهی خون در مدفوع |
تشخیص دامپزشکی و اصلاح بهداشت جایگاه |
|
بیماری‌های گوارشی |
اسهال، کم‌آبی و کاهش اشتها |
ارزیابی فوری آب بدن و علت بیماری |
|
بیماری تنفسی |
سرفه، تب، ترشحات بینی و بی‌حالی |
معاینه دامپزشکی و بررسی تهویه |
|
استرس محیطی |
کاهش اشتها و افت رشد |
اصلاح بستر، دما، تهویه و تراکم |
|
شیرگیری نامناسب |
افت رشد پس از قطع شیر |
بررسی مصرف خوراک آغازین و بازنگری برنامه شیرگیری |
چگونه وزن گوساله را به‌صورت اصولی افزایش دهیم؟
برای افزایش وزن گوساله، ابتدا باید مشخص شود مشکل ناشی از تغذیه است یا بیماری. پس از آن می‌توان برنامه تغذیه و مدیریت را اصلاح کرد.
۱. وزن‌کشی منظم انجام دهید
ظاهر دام به‌تنهایی معیار دقیقی برای ارزیابی رشد نیست. بهتر است وزن گوساله در فواصل منظم و با استفاده از ترازوی مناسب اندازه‌گیری شود. در صورت نبود ترازو، می‌توان از نوار اندازه‌گیری مخصوص دام یا برآورد وزن با اندازه‌های بدنی استفاده کرد؛ البته این روش دقت کمتری دارد.
ثبت وزن تولد، وزن‌های بعدی، سن و میزان خوراک مصرفی به شناسایی زودهنگام افت رشد کمک می‌کند.
۲. میانگین افزایش وزن روزانه را محاسبه کنید
یکی از شاخص‌های مهم در مدیریت پرورش گوساله، میانگین افزایش وزن روزانه است. این شاخص از تقسیم افزایش وزن در یک دوره بر تعداد روزهای آن به دست می‌آید.
فرمول محاسبه افزایش وزن روزانه:
افزایش وزن روزانه = (وزن نهایی − وزن اولیه) ÷ تعداد روزهای دوره
برای مثال، اگر وزن گوساله طی ۳۰ روز از ۶۰ به ۷۲ کیلوگرم برسد، افزایش وزن روزانه آن برابر با ۴۰۰ گرم خواهد بود.
این عدد باید با توجه به نژاد، سن، جنس، نوع پرورش، سطح تغذیه و هدف تولید تفسیر شود؛ زیرا یک مقدار ثابت برای تمام گوساله‌ها مناسب نیست.
۳. جیره را متناسب با سن تنظیم کنید
گوساله شیرخوار به برنامه مشخص شیر یا شیرخشک جایگزین نیاز دارد. با افزایش سن، مصرف خوراک آغازین و سپس سایر اجزای جیره اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در گوساله‌های پرواری، جیره باید علاوه بر تأمین انرژی کافی، از نظر پروتئین، فیبر مؤثر، مواد معدنی و تعادل کلی نیز مناسب باشد. افزایش ناگهانی کنسانتره یا استفاده بیش از اندازه از خوراک‌های پرنشاسته می‌تواند خطر اختلالات گوارشی، از جمله اسیدوز شکمبه، را افزایش دهد.
۴. آب سالم را همیشه در دسترس قرار دهید
آب برای هضم، تنظیم دمای بدن و رشد طبیعی دام ضروری است. در گوساله‌های جوان، آب آشامیدنی تازه علاوه بر تأمین نیاز بدن، به مصرف خوراک جامد و رشد شکمبه نیز کمک می‌کند.
آب موجود در شیر به‌تنهایی جایگزین مناسبی برای دسترسی آزاد به آب آشامیدنی نیست. آبشخور باید به‌طور منظم تمیز شود و از آلودگی آن با مدفوع جلوگیری شود.
۵. بیماری‌ها را زود تشخیص دهید
اگر گوساله با وجود تغذیه مناسب همچنان وزن نمی‌گیرد، باید احتمال بیماری بررسی شود. آزمایش مدفوع، معاینه بالینی، ارزیابی وضعیت آب بدن و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی می‌توانند علت مشکل را مشخص کنند.
در موارد کم‌آبی شدید، اسهال خونی، ناتوانی در ایستادن، بی‌حالی شدید، تب همراه با کاهش اشتها یا دشواری تنفس، رسیدگی دامپزشکی نباید به تعویق بیفتد.
آیا برای وزن گرفتن گوساله باید از مکمل استفاده کرد؟
استفاده از مکمل‌های ویتامینی، معدنی یا افزودنی‌های خوراکی زمانی مفید است که نیاز واقعی دام یا عدم تعادل جیره مشخص شده باشد. مکمل نمی‌تواند جایگزین خوراک کافی، آب سالم و مدیریت مناسب شود.
همچنین، فرآورده‌های موسوم به افزایش وزن یا محرک رشد، بسته به ترکیب و نحوه مصرف، اثرات متفاوتی دارند و نباید بدون بررسی کیفیت، مجوز مصرف و تناسب آن‌ها با وضعیت دام استفاده شوند.
پیش از انتخاب مکمل، بهتر است موارد زیر بررسی شوند:
- سن و وزن گوساله
- ترکیب و کیفیت جیره
- میزان مصرف واقعی خوراک
- سابقه بیماری و درمان
- وجود شواهدی از کمبود مواد مغذی
اگر علت کاهش رشد یک بیماری انگلی یا عفونت باشد، مکمل به‌تنهایی مشکل را برطرف نخواهد کرد.
چه زمانی لاغری گوساله نگران‌کننده است؟
لاغری تدریجی و کاهش افزایش وزن روزانه، به‌ویژه اگر برای چند هفته ادامه داشته باشد، نیازمند بررسی است. با این حال، برخی علائم به رسیدگی فوری نیاز دارند:
- اسهال شدید یا خونی
- فرورفتگی چشم‌ها و نشانه‌های کم‌آبی
- قطع شیر یا خوراک و بی‌حالی واضح
- تب همراه با سرفه یا تنفس دشوار
- ناتوانی در ایستادن یا ضعف شدید
کاهش سریع وزن یا بدتر شدن وضعیت عمومی
در چنین شرایطی، تلاش برای افزایش خوراک یا دادن مکمل بدون بررسی وضعیت سلامت ممکن است باعث تأخیر در درمان شود.
پرسش‌های متداول درباره وزن نگرفتن گوساله
چرا گوساله با وجود اشتهای خوب وزن نمی‌گیرد؟
اگر گوساله اشتهای مناسبی دارد اما رشد نمی‌کند، باید کیفیت جیره، میزان جذب مواد مغذی، آلودگی‌های انگلی و بیماری‌های مزمن بررسی شوند. کوکسیدیوز تحت‌بالینی نیز ممکن است بدون علائم واضح باعث کاهش رشد شود.
برای چاق شدن گوساله چه غذایی مناسب است؟
خوراک مناسب به سن و مرحله رشد بستگی دارد. گوساله شیرخوار به شیر یا شیرخشک جایگزین باکیفیت و برنامه تغذیه مناسب نیاز دارد. در گوساله‌های بزرگ‌تر، جیره متعادل شامل انرژی، پروتئین، علوفه مناسب، مواد معدنی و آب کافی اهمیت دارد. افزایش بی‌برنامه کنسانتره توصیه نمی‌شود.
چرا گوساله بعد از شیرگیری وزن نمی‌گیرد؟
مصرف ناکافی خوراک آغازین، قطع زودهنگام شیر، تغییر ناگهانی جیره، استرس جابه‌جایی و بیماری‌های گوارشی از دلایل احتمالی هستند. پیش از شیرگیری باید اطمینان حاصل شود که گوساله به اندازه کافی خوراک جامد مصرف می‌کند.
آیا انگل باعث لاغری گوساله می‌شود؟
بله. برخی انگل‌های داخلی می‌توانند موجب آسیب دستگاه گوارش، اختلال در جذب مواد مغذی، اسهال و کاهش رشد شوند. تشخیص نوع آلودگی و انتخاب برنامه ضدانگل مناسب باید براساس شرایط گله و نظر دامپزشک انجام شود.
افزایش وزن روزانه گوساله چقدر باید باشد؟
میزان افزایش وزن مطلوب به نژاد، سن، وزن تولد، جنس، نوع تغذیه و هدف پرورش بستگی دارد. برای نمونه، در یک برنامه سنتی تغذیه گوساله‌های شیری، افزایش وزن روزانه حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ گرم در هفته‌های نخست به‌عنوان هدف مطرح شده است؛ اما برنامه‌های تغذیه فشرده و نژادهای مختلف می‌توانند نتایج متفاوتی داشته باشند.
آیا دادن ویتامین باعث افزایش وزن گوساله می‌شود؟
ویتامین‌ها در صورت وجود کمبود می‌توانند به بهبود سلامت و رشد کمک کنند، اما مصرف آن‌ها در دام فاقد کمبود لزوماً موجب افزایش وزن نمی‌شود. ابتدا باید وضعیت تغذیه و سلامت گوساله بررسی شود.
جمع‌بندی
وزن نگرفتن گوساله معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و ممکن است از کمبود شیر و خوراک، جیره نامتعادل، انگل‌ها، بیماری‌های گوارشی، استرس یا مدیریت نامناسب ناشی شود. بهترین راهکار برای افزایش وزن گوساله، ثبت منظم وزن، محاسبه افزایش وزن روزانه، اصلاح اصولی جیره و تشخیص زودهنگام بیماری‌هاست.
دامدار باید به جای افزایش خودسرانه خوراک یا مصرف مکمل‌های مختلف، ابتدا علت اصلی رشد ناکافی را مشخص کند. ترکیب تغذیه متعادل، آب سالم، جایگاه مناسب و مراقبت دامپزشکی، مؤثرترین پایه برای رشد سالم گوساله و بهبود عملکرد اقتصادی واحد پرورش است.