بهترین نژاد گوساله برای پرواربندی چیست؟ معرفی نژادهای پربازده

به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ انتخاب گوساله مناسب، یکی از مهم‌ترین تصمیم‌ها در شروع یک دوره پرواربندی است. نژاد دام می‌تواند روی سرعت رشد، افزایش وزن روزانه، مصرف خوراک، ویژگی‌های لاشه و مدت زمان لازم برای رسیدن به وزن مناسب اثر بگذارد؛ اما نمی‌توان تنها بر اساس نام نژاد درباره سودآوری یک گوساله تصمیم گرفت. سن، وزن اولیه، سلامت، تیپ بدنی، کیفیت جیره و شرایط نگهداری نیز اهمیت زیادی دارند.

در میان گزینه‌های مورد استفاده در تولید گوشت، سیمینتال، آنگوس، شاروله، لیموزین و هرفورد از شناخته‌شده‌ترین نژادهای گوشتی یا دارای توان گوشتی هستند. در ایران نیز استفاده از ژنتیک گوشتی در برنامه‌های اصلاح نژاد و تولید گوساله پایه پروار مورد توجه قرار گرفته است. مرکز اصلاح نژاد دام وزارت جهاد کشاورزی نیز در پروژه ترمینال کراس از ژنتیک نژادهایی مانند شاروله، آنگوس و لیموزین نام برده است.

اما سؤال مهم این است: بهترین نژاد گوساله برای پرواربندی کدام است؟

بهترین نژاد گوساله برای پرواربندی کدام است؟

اگر هدف، پرواربندی تجاری و تولید گوشت باشد، نمی‌توان یک نژاد را برای تمام دامداری‌ها «بهترین» دانست. انتخاب مناسب باید بر اساس شرایط منطقه، قیمت خوراک، بازار فروش و هدف تولید انجام شود.

با این حال، در یک مقایسه کلی می‌توان گفت:

- سیمینتال: گزینه‌ای بسیار مناسب برای پرواربندی و تولید دام سنگین، به‌خصوص در سیستم‌های متکی بر دام‌های دو منظوره.

- آنگوس: رشد مناسب، کیفیت مطلوب گوشت و توانایی خوب در تولید گوشت با کیفیت.

- شاروله: جثه بزرگ و پتانسیل بالای رشد و تولید گوشت.

- لیموزین: نژادی گوشتی با عضله‌سازی و بازده لاشه مناسب.

- هرفورد: نژادی گوشتی با سابقه طولانی در سیستم‌های تولید گوشت.

- گوساله‌های دورگه: بسته به ترکیب ژنتیکی می‌توانند انتخاب بسیار اقتصادی باشند و در ایران اهمیت زیادی دارند.

- گوساله هلشتاین نر: با وجود اینکه نژاد شیری است، گوساله‌های نر سالم و مناسب این نژاد نیز می‌توانند در پرواربندی مورد استفاده قرار گیرند.

در واقع، برای دامدار ایرانی در بسیاری از موارد گوساله سالم، خوش‌تیپ و مناسب با قیمت خرید منطقی می‌تواند از یک گوساله اصیل و گران‌قیمت، انتخاب اقتصادی‌تری باشد.

۱. گوساله سیمینتال؛ یکی از گزینه‌های مناسب برای پرواربندی

سیمینتال از مهم‌ترین نژادهای دو منظوره جهان است و به دلیل جثه مناسب، رشد خوب و توان تولید گوشت، در سیستم‌های تولید گوساله پرواری مورد توجه قرار گرفته است.

در یک مطالعه روی گوساله‌های حاصل از تلاقی گاو هلشتاین با نرهای گوشتی، گوساله‌های حاصل از نر سیمینتال در زمان ورود به پروارگاه وزن اولیه بالاتری داشتند و در پایان نیز یکی از بالاترین وزن‌های نهایی را ثبت کردند. در همان مطالعه، سیمینتال و آنگوس از نظر وزن نهایی در گروه‌های برتر قرار گرفتند.

مزایای گوساله سیمینتال برای پرواربندی

- رشد مناسب و پتانسیل افزایش وزن بالا

- جثه نسبتاً بزرگ

- قابلیت استفاده در سیستم‌های گوشتی و دو منظوره

- امکان استفاده در برنامه‌های آمیخته‌گری

- سازگاری مناسب در بسیاری از سیستم‌های پرورش

در ایران نیز سیمینتال یکی از نژادهایی است که در بحث تولید گوساله پرواری و دام‌های دو منظوره مورد توجه قرار دارد.

با این حال، اصیل بودن گوساله به‌تنهایی تضمین‌کننده سودآوری نیست. گوساله سیمینتال ضعیف، بیمار یا دارای رشد نامناسب، انتخاب خوبی برای پرواربندی نخواهد بود.

۲. گوساله آنگوس؛ مناسب برای تولید گوشت با کیفیت

آنگوس یکی از معروف‌ترین نژادهای گوشتی جهان است و بیشتر به دلیل کیفیت گوشت، رشد مناسب و ویژگی‌های لاشه شناخته می‌شود.

در مطالعه‌ای روی گوساله‌های حاصل از تلاقی هلشتاین با نرهای گوشتی، گوساله‌های دارای پدر آنگوس افزایش وزن روزانه بالایی داشتند و لاشه‌های حاصل نیز از نظر برخی شاخص‌های کیفیت گوشت عملکرد مناسبی نشان دادند. در همان پژوهش، گوشت حاصل از گوساله‌های آنگوس از نظر آزمون نرمی گوشت در میان گروه‌های برتر قرار گرفت.

بنابراین اگر هدف دامدار علاوه بر افزایش وزن، تولید گوشت با کیفیت باشد، ژنتیک آنگوس می‌تواند گزینه قابل توجهی باشد.

البته در ایران باید پیش از خرید گوساله آنگوس یا دورگ آنگوس، موضوع مهم‌تری را بررسی کرد: قیمت خرید دام و امکان فروش محصول در بازار منطقه. اگر اختلاف قیمت خرید گوساله با سایر گزینه‌ها زیاد باشد، مزیت ژنتیکی آن لزوماً به سود بیشتر تبدیل نمی‌شود.

۳. گوساله شاروله؛ مناسب برای رشد و تولید لاشه سنگین

شاروله از نژادهای گوشتی بزرگ‌جثه است و به دلیل رشد و ظرفیت بالای عضله‌سازی شناخته می‌شود.

در مطالعه مقایسه‌ای گوساله‌های گوشتی حاصل از گاو هلشتاین، گوساله‌های دارای پدر شاروله افزایش وزن روزانه بالایی داشتند و مدت حضور آنها در پروار نیز نسبتاً کوتاه بود.

یکی از مزیت‌های مهم این نژاد، ظرفیت تولید لاشه سنگین است. به همین دلیل ژنتیک شاروله در برخی برنامه‌های آمیخته‌گری برای تولید گوساله‌های گوشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

البته دام‌های بزرگ‌جثه به خوراک و مدیریت مناسب نیاز دارند. بنابراین اگر هزینه خوراک در یک واحد بالا باشد، نباید صرفاً به دلیل پتانسیل رشد زیاد، سراغ دام بسیار سنگین رفت.

۴. گوساله لیموزین؛ عضلانی و مناسب تولید گوشت

لیموزین از نژادهای گوشتی شناخته‌شده است و به دلیل عضله‌سازی و ویژگی‌های مناسب لاشه مورد توجه قرار دارد.

با وجود این، نتایج مطالعات نشان می‌دهد که نباید تصور کرد لیموزین در تمام شرایط سریع‌ترین رشد را دارد. برای مثال، در یک پژوهش جدید روی گوساله‌های حاصل از تلاقی با هلشتاین، گوساله‌های دارای پدر لیموزین در مقایسه با آنگوس، شاروله و سیمینتال افزایش وزن روزانه پایین‌تری داشتند.

این موضوع یک نکته مهم برای دامدار دارد:

نژاد را نباید تنها بر اساس شهرت آن انتخاب کرد؛ عملکرد واقعی گوساله در شرایط خوراک و مدیریت دامداری اهمیت بیشتری دارد.

۵. گوساله هرفورد؛ یک گزینه شناخته‌شده گوشتی

هرفورد از نژادهای قدیمی و شناخته‌شده گاو گوشتی است. این نژاد در بسیاری از سیستم‌های تولید گوشت مورد استفاده قرار گرفته و به عنوان یکی از نژادهای استاندارد گوشتی شناخته می‌شود.

در مطالعات مقایسه‌ای، هرفورد از نظر ویژگی‌هایی مانند کیفیت گوشت و عملکرد تولیدی مورد بررسی قرار گرفته است. بنابراین می‌تواند در سیستم‌های مناسب، گزینه‌ای برای تولید گوساله گوشتی باشد.

با این حال، میزان دسترسی به ژنتیک، قیمت گوساله و سازگاری آن با شرایط منطقه‌ای باید پیش از انتخاب بررسی شود.

۶. آیا گوساله هلشتاین برای پرواربندی مناسب است؟

یکی از پرسش‌های رایج دامداران این است که آیا گوساله نر هلشتاین برای پرواربندی مناسب است؟

پاسخ کوتاه این است: بله، گوساله نر هلشتاین سالم می‌تواند برای تولید گوشت و پرواربندی استفاده شود.

هلشتاین اساساً نژاد شیری است، اما گوساله‌های نر آن ارزش اقتصادی برای تولید گوشت دارند. به همین دلیل در بسیاری از سیستم‌های تولیدی، گاوهای شیری با نرهای گوشتی تلاقی داده می‌شوند تا گوساله‌هایی با ارزش گوشتی بیشتر تولید شود.

پژوهش‌های جدید نشان داده‌اند که استفاده از نرهای گوشتی مانند آنگوس، شاروله و سیمینتال روی گاوهای هلشتاین می‌تواند عملکرد پرواری و برخی ویژگی‌های لاشه را بهبود دهد.

در ایران نیز استفاده از گوساله‌های نر حاصل از گاوهای شیری و دورگ‌ها اهمیت زیادی دارد. بنابراین برای خرید گوساله پرواری، نباید تنها به اصالت یک نژاد توجه کرد.

مقایسه نژادهای مناسب گوساله پرواری

جدول زیر یک مقایسه کاربردی و کلی است. رتبه‌بندی مطلق نیست؛ زیرا نتیجه نهایی به ژنتیک دام، جیره، وزن شروع و شرایط مدیریتی بستگی دارد.

نژاد	تیپ تولید	پتانسیل رشد	ویژگی شاخص	کاربرد در پرواربندی
سیمینتال	دو منظوره	زیاد	جثه بزرگ و رشد مناسب	بسیار مناسب
آنگوس	گوشتی	زیاد	کیفیت مناسب گوشت و ویژگی‌های لاشه	مناسب
شاروله	گوشتی	زیاد	جثه و ظرفیت عضله‌سازی بالا	بسیار مناسب
لیموزین	گوشتی	متوسط تا زیاد	عضله‌سازی و بازده لاشه	مناسب
هرفورد	گوشتی	متوسط تا زیاد	سابقه طولانی در تولید گوشت	مناسب
هلشتاین نر	شیری	متوسط	دسترسی و استفاده در تولید گوشت	مناسب در شرایط مدیریت صحیح
دورگ‌های گوشتی	ترکیبی	متغیر	ترکیب صفات رشد، سازگاری و گوشت	بسیار قابل توجه

آیا نژاد خالص بهتر از گوساله دورگه است؟

لزوماً نه.

در پرواربندی تجاری، هدف اصلی تولید گوشت با هزینه منطقی است. به همین دلیل گاهی یک گوساله دورگه که از نظر سلامت، تیپ بدنی و پتانسیل رشد وضعیت خوبی دارد، از گوساله اصیل اما گران‌تر انتخاب اقتصادی‌تری است.

آمیخته‌گری همچنین می‌تواند به ترکیب برخی صفات مطلوب نژادهای مختلف کمک کند. در برنامه‌های اصلاح نژاد ایران نیز استفاده از ترکیب‌های ژنتیکی مختلف برای بهبود صفات تولیدی و سازگاری مورد توجه قرار گرفته است.

به عنوان نمونه، ترکیب ژنتیک یک نژاد گوشتی با یک نژاد شیری می‌تواند با هدف تولید گوساله‌ای با عملکرد گوشتی بهتر انجام شود.

هنگام خرید گوساله برای پرواربندی به چه نکاتی توجه کنیم؟

انتخاب نژاد تنها مرحله اول است. حتی اگر بهترین نژاد گوساله را انتخاب کنید، خرید یک دام ناسالم می‌تواند کل دوره پرواربندی را تحت تأثیر قرار دهد.

۱. سلامت عمومی دام

گوساله باید هوشیار، فعال و دارای اشتهای مناسب باشد. ترشحات غیرطبیعی از بینی یا چشم، سرفه، اسهال، بی‌حالی یا تنفس غیرطبیعی از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند.

۲. فرم بدن

گوساله مناسب پرواربندی معمولاً باید:

- بدن کشیده و متناسب داشته باشد؛

- پشت نسبتاً صاف باشد؛

- سینه مناسب داشته باشد؛

- پاها و سم‌های سالم داشته باشند؛

- ضعف شدید عضلانی نداشته باشد؛

- رشد متناسب اندام‌ها مشاهده شود.

۳. سن و وزن

سن و وزن اولیه، روی مقدار خوراک مصرفی و عملکرد پرواری تأثیر دارند. دام‌های با سن و وزن متفاوت الزاماً عملکرد یکسانی ندارند و وزن اولیه یکی از عوامل مهم تعیین‌کننده مصرف خوراک و عملکرد در پروار است.

بنابراین بهتر است گوساله‌ها را فقط بر اساس وزن خریداری نکنید و سن، سابقه تغذیه و شرایط رشد قبلی آنها را نیز بررسی کنید.

۴. سابقه واکسیناسیون و بهداشت

تا حد امکان، سابقه واکسیناسیون، درمان‌های قبلی و وضعیت بهداشتی دام باید مشخص باشد. خرید گوساله ارزان‌قیمت اما بیمار می‌تواند هزینه‌های درمان و تلفات را افزایش دهد.

۵. تیپ بدنی و ظرفیت رشد

دو گوساله با وزن یکسان ممکن است از نظر ظرفیت رشد آینده تفاوت زیادی داشته باشند. دامدار باید به چارچوب بدنی، عرض بدن، عمق سینه، وضعیت عضلات و تناسب اندام‌ها نیز توجه کند.

مهم‌تر از نژاد: ضریب تبدیل خوراک

یکی از شاخص‌های مهم اقتصادی در پرواربندی، ضریب تبدیل خوراک است. این شاخص نشان می‌دهد برای ایجاد مقدار مشخصی افزایش وزن، چه مقدار خوراک مصرف می‌شود.

هرچه مقدار خوراک مورد نیاز برای ایجاد یک کیلوگرم افزایش وزن کمتر باشد، از نظر خوراک وضعیت مطلوب‌تر است.

البته نباید ضریب تبدیل را به تنهایی معیار انتخاب قرار داد. پژوهش‌های مربوط به بهره‌وری خوراک نیز تأکید می‌کنند که صفاتی مانند رشد، اندازه بدن، سازگاری و ویژگی‌های تولیدی باید در کنار شاخص‌های بهره‌وری خوراک بررسی شوند.

 

افزایش وزن روزانه گوساله به چه عواملی بستگی دارد؟

افزایش وزن روزانه یا ADG یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی عملکرد گوساله پرواری است.

این شاخص تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد:

ژنتیک + کیفیت جیره + سلامت + وزن و سن شروع + مدیریت جایگاه + آب مصرفی + شرایط محیطی

بنابراین اگر دو دام از یک نژاد باشند، اما یکی از آنها جیره متعادل و مدیریت بهتری داشته باشد، ممکن است عملکرد کاملاً متفاوتی نشان دهد.

در یک مطالعه روی گوساله‌های حاصل از گاو هلشتاین، تفاوت معنی‌داری میان برخی نژادهای پدری از نظر افزایش وزن روزانه مشاهده شد؛ موضوعی که نشان می‌دهد ژنتیک واقعاً مهم است، اما در قالب یک سیستم کامل تولید باید ارزیابی شود.

آیا برای پرواربندی گوساله نر بهتر است یا ماده؟

در سیستم‌های متداول پرواربندی گوساله، گوساله نر بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ زیرا معمولاً ظرفیت رشد و عضله‌سازی بیشتری دارد و برای تولید دام سنگین مناسب‌تر است.

با این حال، در برخی سیستم‌های تولیدی و پروژه‌های اصلاح نژاد، گوساله‌های ماده نیز می‌توانند وارد چرخه تولید گوشت شوند. برای مثال، در پروژه ترمینال کراس وزارت جهاد کشاورزی، تولید گوساله‌های پایه پروار نر و ماده و افزایش تولید گوشت قرمز باکیفیت از اهداف پروژه عنوان شده است.

بنابراین انتخاب جنسیت نیز باید با سیستم تولید و هدف اقتصادی واحد هماهنگ باشد.

برای پرواربندی گوساله در ایران کدام نژاد بهتر است؟

اگر بخواهیم موضوع را از دید یک دامدار ایرانی نگاه کنیم، پاسخ کاربردی‌تر از یک رتبه‌بندی ساده است.

سیمینتال و دورگ‌های مناسب سیمینتال می‌توانند گزینه‌های بسیار خوبی باشند، به‌خصوص زمانی که دام سالم، دارای تیپ مناسب و قیمت خرید منطقی باشد.

از طرف دیگر، گوساله‌های دورگ حاصل از ژنتیک گوشتی و شیری نیز می‌توانند برای تولید گوشت مناسب باشند. استفاده از ژنتیک نژادهای گوشتی مانند آنگوس، شاروله و لیموزین در برنامه‌های تولید گوساله پایه پروار ایران نیز مورد توجه قرار گرفته است.

در مناطقی که گوساله هلشتاین به‌راحتی در دسترس است، گوساله نر هلشتاین سالم نیز می‌تواند انتخاب اقتصادی قابل بررسی باشد.

بنابراین در عمل، به جای پرسیدن «بهترین نژاد گوساله چیست؟» بهتر است پرسیده شود:

«بهترین گوساله‌ای که با قیمت مناسب، سلامت بالا، رشد مطلوب و سازگاری با شرایط دامداری من پیدا می‌شود کدام است؟»

جمع‌بندی؛ بهترین گوساله برای پرواربندی کدام است؟

انتخاب بهترین نژاد گوساله برای پرواربندی به هدف دامدار بستگی دارد. نژادهایی مانند سیمینتال، آنگوس، شاروله، لیموزین و هرفورد ظرفیت‌های مناسبی برای تولید گوشت دارند و در مطالعات مختلف از نظر رشد و ویژگی‌های لاشه بررسی شده‌اند.

با این حال، برای یک دامدار ایرانی، سیمینتال و دورگ‌های گوشتی مناسب می‌توانند از گزینه‌های قابل توجه باشند. گوساله نر هلشتاین نیز در صورت سلامت و قیمت مناسب، برای پرواربندی قابل استفاده است.

در نهایت، نژاد فقط یکی از عوامل موفقیت در پرواربندی است. قیمت خرید گوساله، وزن اولیه، سلامت، کیفیت خوراک، افزایش وزن روزانه، ضریب تبدیل، هزینه‌های درمان و قیمت فروش دام همگی باید در محاسبه اقتصادی دوره در نظر گرفته شوند.

به عبارت دیگر، بهترین گوساله پرواری لزوماً گران‌ترین یا اصیل‌ترین گوساله نیست؛ بلکه گوساله‌ای است که بتواند با هزینه مناسب، رشد مطلوب و لاشه قابل قبول تولید کند.