به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ آب سالم و در دسترس، یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت و افزایش راندمان تولید در مرغهای بومی، مرغهای تخمگذار و حتی جوجهها است. اگرچه انواع آبخوریهای آماده در بازار وجود دارند، اما ساخت یک آبخوری دستساز نیز میتواند راهکاری ساده، ارزان و کاملاً کاربردی باشد. با استفاده از چند وسیله در دسترس میتوان آبخوریای ساخت که ضمن تأمین آب مورد نیاز طیور، از آلودگی آب جلوگیری کرده و نگهداری آن نیز آسان باشد.
در این مقاله با اصول انتخاب آبخوری مناسب، آموزش ساخت آبخوری برای جوجهها و مرغهای بالغ و همچنین مهمترین نکات بهداشتی برای مدیریت آب آشامیدنی طیور آشنا میشوید.
چرا مدیریت صحیح آب آشامیدنی در مرغها اهمیت دارد؟
آب پس از اکسیژن، مهمترین ماده مورد نیاز بدن پرندگان محسوب میشود. حتی کاهش کوتاهمدت مصرف آب میتواند باعث افت اشتها، کاهش تولید تخممرغ، اختلال در رشد و افزایش حساسیت پرنده به بیماریها شود.
بهطور متوسط هر مرغ بالغ روزانه حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیلیتر آب مصرف میکند، اما در روزهای گرم سال این مقدار ممکن است به ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیلیتر یا حتی بیشتر برسد.
آب در بدن مرغ وظایف متعددی بر عهده دارد، از جمله:
- کمک به هضم و جذب مواد غذایی
- انتقال مواد مغذی به سلولها
- دفع مواد زائد و سموم
- تنظیم دمای بدن
- شرکت در تشکیل سفیده و زرده تخممرغ
- حفظ عملکرد طبیعی اندامهای داخلی
بنابراین تأمین آب تمیز، خنک و همیشه در دسترس یکی از مهمترین اصول مدیریت گله محسوب میشود.
هنگام انتخاب یا ساخت آبخوری مرغ به چه نکاتی توجه کنیم؟
قبل از ساخت آبخوری، باید دو عامل اصلی را در نظر بگیرید:
- سن پرندگان
- تعداد مرغهای موجود
جوجهها به آبخوریهای کمعمق و ایمن نیاز دارند تا خطر غرق شدن وجود نداشته باشد، در حالی که مرغهای بالغ به مخازن بزرگتر با ظرفیت بیشتر احتیاج دارند.
به طور معمول:
- آبخوری ۵ لیتری برای حدود ۴ مرغ مناسب است.
- بهتر است روزانه بین ۸۰۰ میلیلیتر تا یک لیتر ظرفیت آب برای هر مرغ در نظر گرفته شود تا کاهش آب ناشی از تبخیر یا ریختن آب نیز جبران شود.
ویژگیهای یک آبخوری استاندارد برای مرغ
یک آبخوری مناسب باید دارای ویژگیهای زیر باشد:
- کاملاً پایدار باشد و بهراحتی واژگون نشود.
- به آسانی پر و تخلیه شود.
- شستوشوی آن ساده باشد.
- از ورود فضولات، خاک و خوراک به داخل آب جلوگیری کند.
- امکان رشد جلبک، قارچ و باکتریها را به حداقل برساند.
به همین دلیل استفاده از کاسه یا لگن معمولی که مستقیماً روی زمین قرار میگیرد، توصیه نمیشود؛ زیرا آب خیلی سریع آلوده شده و میتواند منبع انتقال بیماری باشد.
آموزش ساخت آبخوری سیفونی برای جوجهها
برای جوجههای تازه متولدشده، بهترین گزینه یک آبخوری کوچک سیفونی است که آب را بهتدریج در اختیار پرنده قرار دهد.
وسایل مورد نیاز
- دو بطری پلاستیکی هماندازه (حدود ۱٫۵ لیتری)
- درب یکی از بطریها
- میخ
- چکش
- کاتر
- دستکش ایمنی
مراحل ساخت
مرحله اول: آماده کردن پایه
یکی از بطریها را از قسمت میانی برش دهید و نیمه پایینی آن را نگه دارید.
حدود ۲ سانتیمتر بالاتر از کف بطری، دو تا سه سوراخ با قطر تقریبی ۴ سانتیمتر ایجاد کنید تا جوجهها بتوانند به آب دسترسی داشته باشند.
تمام لبههای برش خورده را صاف کنید تا هیچ قسمت تیزی باقی نماند.
مرحله دوم: سوراخ کردن درب بطری
وسط درب بطری را با استفاده از میخ و چکش سوراخ کنید.
این سوراخ وظیفه کنترل جریان خروج آب را بر عهده دارد.
مرحله سوم: پر کردن مخزن
بطری دوم را از آب پر کرده و درب سوراخشده را روی آن ببندید.
مرحله چهارم: مونتاژ آبخوری
بطری پر از آب را وارونه داخل نیمه پایینی بطری قرار دهید.
دهانه بطری باید تقریباً به کف ظرف نزدیک باشد.
آب تا سطح سوراخ درب خارج میشود و سپس جریان متوقف خواهد شد. هر زمان جوجهها مقداری آب بنوشند، سطح آب پایین آمده و دوباره مقدار کمی آب وارد ظرف میشود.
در صورت کم بودن جریان آب، میتوان قطر سوراخ درب را اندکی افزایش داد.
همین روش را میتوان با استفاده از گالنهای بزرگتر برای مرغهای بالغ نیز اجرا کرد.
آموزش ساخت آبخوری مرغ با سطل و نیپل
برای گلههای بزرگتر، استفاده از آبخوری نیپلدار گزینهای بسیار بهداشتیتر است.
در این سیستم مرغها مستقیماً از نیپل آب مینوشند و آب داخل مخزن تقریباً آلوده نمیشود.
وسایل مورد نیاز
- یک سطل پلاستیکی سالم با قطر حداقل ۲۰ سانتیمتر
- درب کاملاً کیپ
- دریل
۳ تا ۴ عدد نیپل مخصوص طیور یا فنجان شناور (Float Cup)
سطلی را انتخاب کنید که قبلاً حاوی مواد سمی یا شیمیایی نبوده باشد.
مراحل ساخت
۱. شستوشوی کامل سطل
داخل و خارج سطل و درب آن را کاملاً تمیز کنید.
۲. ایجاد سوراخها
در فاصله حدود ۵ سانتیمتری از کف سطل، سه یا چهار سوراخ با فاصله مساوی ایجاد کنید.
۳. نصب نیپلها
نیپلها را همراه با واشرهای آببندی در محل سوراخها نصب کنید.
بهتر است ابتدا سوراخها کمی کوچکتر باشند تا در صورت نیاز اندازه آنها تنظیم شود.
۴. آزمایش آببندی
سطل را از آب پر کنید و از عدم نشتی اطراف نیپلها مطمئن شوید.
همچنین عملکرد صحیح خروج آب را بررسی کنید.
۵. بستن درب
پس از اطمینان از عملکرد مناسب، درب سطل را محکم ببندید.
نکات مهم برای استفاده صحیح از آبخوری مرغ
آبخوری را در سایه قرار دهید
تابش مستقیم آفتاب باعث افزایش دمای آب و رشد سریعتر جلبکها میشود.
بهترین محل، زیر یک سایبان یا سقف است.
از قرار دادن آبخوری زیر درخت نیز خودداری کنید؛ زیرا برگها و فضولات پرندگان وحشی آب را آلوده میکنند.
آبخوری را داخل مرغداری قرار ندهید
رطوبت مداوم داخل سالن یا لانه میتواند شرایط را برای رشد عوامل بیماریزا و تکثیر انگلهایی مانند کنه قرمز مرغ فراهم کند.
آبخوری را از سطح زمین بالاتر قرار دهید
قرار دادن آبخوری روی بلوک سیمانی، پایه یا آویزان کردن آن باعث میشود:
- خاک وارد آب نشود.
- مرغها نتوانند آن را واژگون کنند.
- آب دیرتر آلوده شود.
از آب آشامیدنی سالم استفاده کنید
آب لولهکشی در اغلب مناطق گزینه مناسبتری نسبت به آب باران ذخیرهشده روی پشتبامها است؛ زیرا آب باران ممکن است حاوی گردوغبار، فلزات سنگین، فضولات پرندگان و سایر آلایندهها باشد.
آب را مرتب تعویض کنید
در تابستان بهتر است آب روزانه تعویض شود.
در سایر فصلها نیز حداکثر هر دو روز یکبار آب تازه در اختیار مرغها قرار گیرد.
در زمستان نیز باید از یخ نزدن آب جلوگیری شود.
آبخوری را مرتب ضدعفونی کنید
برای شستوشوی آبخوری معمولاً استفاده از موارد زیر کافی است:
- برس نرم
- آب گرم
- مقدار کمی سرکه سفید
- یا چند قطره مایع ظرفشویی
پس از شستوشو، آبخوری باید کاملاً آبکشی شود تا هیچ ماده شویندهای باقی نماند.
به جای یک آبخوری بزرگ، چند آبخوری متوسط استفاده کنید
استفاده از چند آبخوری مزایای زیادی دارد:
- رقابت میان مرغها کاهش مییابد.
- مرغهای ضعیفتر نیز به آب دسترسی خواهند داشت.
- شستوشو و جابهجایی آسانتر میشود.
- در هوای گرم، وجود چند نقطه آب باعث افزایش مصرف آب و کاهش خطر تنش گرمایی خواهد شد.
جمعبندی
ساخت آبخوری خانگی برای مرغ و جوجه، راهکاری کمهزینه و کاربردی است که در صورت رعایت اصول بهداشتی میتواند عملکردی مشابه بسیاری از مدلهای تجاری داشته باشد. انتخاب ظرفیت مناسب، جلوگیری از آلودگی آب، شستوشوی منظم و قرار دادن آبخوری در محل مناسب، مهمترین عواملی هستند که سلامت گله را تضمین میکنند. همچنین استفاده از سیستمهای نیپل یا آبخوریهای سیفونی میتواند ضمن کاهش هدررفت آب، احتمال انتقال عوامل بیماریزا را نیز به میزان قابل توجهی کاهش دهد.