به گزارش «سرویس حیوانات خانگی» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور و آبزیان»؛ یبوست در خرگوش یکی از مشکلات مهم دستگاه گوارش است که در صورت بیتوجهی میتواند به رکود گوارشی و حتی مرگ منجر شود. شناخت سریع علائم، اصلاح جیره و مداخله دامپزشکی بهموقع، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض جدی دارد.
اهمیت یبوست در فیزیولوژی گوارش خرگوش
خرگوشها حیواناتی با تخمیرکننده پسروده (hindgut fermenter) هستند و سکوم آنها نقش اساسی در هضم فیبر دارد. حرکات منظم روده (peristalsis) وابسته به دریافت مداوم فیبر بلند و آب کافی است. هر عاملی که باعث کاهش حرکات روده شود، میتواند به یبوست و در مراحل پیشرفتهتر به استاز گوارشی (GI stasis) منجر شود.
توجه: در خرگوشها یبوست ساده اغلب با استاز گوارشی همپوشانی دارد و تفکیک آنها بدون معاینه دامپزشکی همیشه آسان نیست.
علل اصلی یبوست در خرگوش
1. کمبود فیبر در جیره
مهمترین علت یبوست، تغذیه با پلت بیش از حد و کمبود علوفه خشک (مانند یونجه باکیفیت) است. فیبر بلند باعث تحریک حرکات طبیعی روده میشود.
2. کمآبی (Dehydration)
دریافت ناکافی آب یا بیماریهایی که باعث کاهش مصرف آب میشوند، مدفوع را خشک و سفت میکنند.
3. کمتحرکی
نگهداری خرگوش در فضای محدود و عدم تحرک کافی، حرکت روده را کاهش میدهد.
4. درد و استر
دردهای دندانی، عفونتها یا استرس محیطی میتوانند اشتها را کاهش داده و بهطور ثانویه موجب رکود روده شوند.
5. انسدادهای گوارشی
بلع مو (hair ingestion)، اجسام خارجی یا تودههای فشرده مدفوع میتوانند باعث انسداد نسبی یا کامل شوند که وضعیت اورژانسی محسوب میشود.
علائم یبوست در خرگوش
- کاهش یا قطع تولید مدفوع
- کوچک شدن اندازه گلولههای مدفوع
- مدفوع خشک، سفت و کمرنگ
- کاهش اشتها یا بیاشتهایی
- بیحالی و کاهش فعالیت
- قوز کردن یا نشان دادن علائم درد شکمی
در موارد شدید، اتساع شکم و کاهش شدید تحرک مشاهده میشود.
روشهای تشخیص
تشخیص قطعی باید توسط دامپزشک انجام شود و شامل موارد زیر است:
- معاینه فیزیکی شکم
- بررسی وضعیت دندانها
- رادیوگرافی شکمی برای رد انسداد
- ارزیابی وضعیت هیدراتاسیون
درمان یبوست در خرگوش
هرگز بدون مشورت دامپزشک از ملینهای انسانی استفاده نکنید.
اقدامات حمایتی اولیه
- افزایش دسترسی به آب تازه
- ارائه یونجه باکیفیت بهصورت آزاد
- حذف موقت خوراکهای پرکالری و کمفیبر
- افزایش تحرک روزانه
درمان دامپزشکی
- تجویز مایعات زیرجلدی یا وریدی
- داروهای محرک حرکات روده (Prokinetic agents)
- مسکنها در صورت وجود درد
- در موارد انسداد کامل، مداخله جراحی
پیشگیری از یبوست در خرگوش
1- تأمین فیبر کافی: حداقل 70–80٪ جیره باید علوفه خشک باشد.
2- آب تازه و تمیز بهصورت مداوم
3- تحرک روزانه کافی
4- بررسی منظم دندانها
5- کاهش استرس محیطی
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
اگر خرگوش بیش از 12–24 ساعت مدفوع دفع نکند یا کاملاً بیاشتها شود، مراجعه فوری به دامپزشک ضروری است؛ زیرا رکود گوارشی میتواند به سرعت پیشرفت کند.
جمعبندی علمی
یبوست در خرگوش یک مشکل ساده گوارشی نیست و اغلب نشانهای از اختلال عملکرد حرکتی روده یا مشکلات زمینهای مانند تغذیه نامناسب، کمآبی یا بیماریهای دندانی است. مدیریت صحیح جیره، تأمین فیبر کافی و نظارت بر وضعیت دفع مدفوع، مهمترین راهکارهای پیشگیری محسوب میشوند.