ماکی دام

دام، طیور، آبزیان

کد خبر: 1334
بازدید: 4407
تاریخ انتشار: ۱۳۹۵/۸/۱۶ ساعت: 9:20:46 AM

بیماری بورس عفونی یا گامبورو (IBD)

بیماری بورس عفونی Infectious bursal disease یک عفونت ویروسی حاد فوق‌العاده مسری جوجه‌های جوان می‌باشد. بیماری بورس عفونی با تخریب لنفوسیتهای موجود در بورس فابرسیوس و به میزان کمتر در سایر اندام‌های لنفاوی مشخص می‌شود.

بورس عفونی

به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور و آبزیان»؛ بیماری بورس عفونی Infectious bursal disease یک عفونت ویروسی حاد فوق‌العاده مسری جوجه‌های جوان می‌باشد. بیماری بورس عفونی با تخریب لنفوسیت‌های موجود در بورس فابرسیوس و به میزان کمتر در سایر اندام‌های لنفاوی مشخص می‌شود. این بیماری یکی از مشکلات اصلی صنعت طیور سراسر دنیا می‌باشد. نکته مهم این بیماری عدم تشخیص شکل تحت بالینی آن در اکثر موارد می‌باشد. بیماری بورس عفونی باعث تضعیف پاسخ ایمنی بدن پرنده به واکسیناسیون در برابر بیماری‌های مختلف و افزایش حساسیت به عفونت‌های همزمان و عفونت‌های ثانویه می‌شود. 

خصوصیات ویروس بورس عفونی 

بیماری بورس عفونی توسط ویروس birnavirus ایجاد می‌شود. این ویروس نسبت به بسیاری از ضدعفونی‌کننده‌ها و عوامل محیطی مقاوم بوده و حداقل 4 ماه در محیط مزرعه بصورت عفونت‌زا باقی می‌ماند. به دلیل ماهیت مقاوم ویروس بورس عفونی، زمانی‌که مزرعه این ویروس آلوده گردد ویروس بومی شده و در هر دوره پرورش مشکل‌آفرین می‌شود. 

بیماری‌زایی بورس عفونی

در طی دوران جنینی و 10 هفته نخست زندگی جوجه، سلول‌های سیستم ایمنی پس از تولید در اندام‌های لنفاوی مختلف به بورس فابرسیوس مهاجرت می‌کنند تا در این اندام برای مقابله با عوامل بیماری‌زا برنامه‌ریزی شده و توانایی تولید پادتن را بدست آورند. حال چنانچه جوجه مبتلا به عفونت بورس عفونی گردد تکثیر ویروس باعث تخریب بورس فابرسیوس شده و این باعث می‌شود بورس فابرسیوس توانایی برنامه‌ریزی لنفوسیت‌ها را ازدست داده و جوجه دچار ضعف سیستم ایمنی (سرکوب سیستم ایمنی) شود. هر چه عفونت زودتر در جوجه ایجاد شود تخریب بورس فابرسیوس زودتر روی می‌دهد و ضعف سیستم ایمنی شدیدتر می‌باشد. بنابراین اگر بتوان بورس فابرسیوس را حداقل تا هفته سوم زندگی در برابر بیماری‌ها محافظت نمود آنگاه میزان لنفوسیت‌های بالغ و برنامه‌ریزی شده به اندازه کافی تولید خواهد شد و اثرات سرکوب سیستم ایمنی توسط بیماری بورس عفونی به حداقل خواهد رسید. 

نحوه انتقال بیماری گامبورو

جوجه‌های عفونی ویروس بورس عفونی را همراه با مدفوع دفع می‌کنند. مدفوع، دان، آب، بستر و کلیه تجهیزات آلوده با ویروس می‌توانند باعث انتقال بیماری بورس عفونی شوند. سایر جوجه‌های موجود در سالن در اثر ویروس‌های دفع شده توسط جوجه‌های عفونی به عفونت بورس عفونی مبتلا می‌شوند. بعضی از کرم‌های حامل ویروس بورس عفونی می‌باشند. به دلایل ماهیت مقاوم ویروس بورس عفونی، این ویروس به راحتی توسط افراد، تجهیزات و وسایل نقلیه آلوده بصورت مکانیکی بین مزارع انتشار می‌یابد. 

ویروس بورس فابرسیوس

شکل بالینی و تحت بالینی بیماری بورس فابرسیوس

بیماری بورس عفونی بسته به سن درگیری گله به 2 شکل بالینی و تحت بالینی ظاهر می‌شود. شکل تحت بالینی بیماری بورس عفونی در جوجه‌های زیر 3 هفته ظاهر می‌شود. در شکل تحت بالینی هیچ علامت بالینی در جوجه‌ها دیده نمی‌شود ولی جوجه‌ها دچار سرکوب شدید و دائمی بسته ایمنی می‌شوند. دلیل عدم ظهور علائم بالینی در جوجه‌های مبتلا به شکل تحت بالینی بیماری بورس عفونی مشخص نمی‌باشد. سرکوب سیستم ایمنی در بیماری بورس عفونی به دلیل تخریب بورس عفونی می‌باشد. شکل تحت بالینی، شکل غالب بیماری بورس عفونی در مزرعه می‌باشد و از اهمیت اقتصادی بیشتری نیز برخوردار می‌باشد. مزارع مرغ گوشتی بیشتر درگیر شکل تحت بالینی بیماری بورس عفونی می‌باشند. جوجه‌های گوشتی در حال پرورش در مزارع درگیر با بیماری بورس عفونی معمولاً وزن‌گیری پایین، ضریب تبدیل غذایی ضعیف، تلفات بالا و واکنش‌های شدید به واکسن‌ها از دیگر عوارض این شکل بیماری می‌باشد. کیفیت پایین گله‌های گوشتی مبتلا به شکل تحت بالینی بورس عفونی به دلیل عوامل مربوط به سرکوب سیستم ایمنی می‌باشد. 

شکل بالینی بیماری بورس عفونی معمولا در سنین 6-3 هفته ظاهر می‌شود. شکل بالینی بیماری بورس عفونی بصورت ناگهانی آغاز می‌شود و میزان تلفات گله سریعاً افزایش می‌یابد. 

علائم بالینی بیماری بورس عفوی شامل کم‌آبی، لرزش، ژولیدگی پرها، نوک زدن به مقعد و افسردگی می‌باشد. در شکل بالینی سرکوب سیستم ایمنی پرنده بصورت موقتی می‌باشد. 

جراحات ماکروسکوپیک در بیماری بورس عفونی

در ابتدای بیماری، بورس فابرسیوس متورم بوده و ظاهر ادماتوز و پرخون دارد. ترانسودای زرد ژلاتینی سطح سرروزی بورس فابرسیوس پوشانده است. در موارد شدید، خونریزی و نقاط نكروزه در بورس فابرسیوس دیده می‌شود. 5 روز پس از شروع عفونت، بورس فابرسیوس شروع به تحلیل رفتن می‌كند. نكروز و كاهش شدید لنفوسیت‌ها در اندام‌های لنفاوی ثانویه از جمله طحال، غده‌های هاردر و لوزه‌های سكومی نیز دیده می‌شود. عفونت در این اندام‌ها معمولاً از شدت كمتری برخوردار است و با گذشت عفونت، این اندامها بهبود می‌یابند. خونریزی در عضلات ران و سینه دیده می‌شود كه دلیل آن اختلال در مكانیسم طبیعی لخته شدن خون توسط ویروس بورس عفونی می‌باشد. در پرندگان تلف‌شده و پرندگان در حال مرگ گاهی كلیه‌ها متورم و دارای رسوب اورت می‌باشند كه علت آن كم‌آبی شدید می‌باشد و ارتباط مستقیم با ویروس بورس عفونی ندارد. 

جراحات میكروسكوپیك بورس فابرسیوس

از لحاظ میكروسكوپیك، 36 ساعت پس از شروع عفونت نكروز لنفوسیت‌ها در بورس فابرسیوس دیده می‌شود. در طی 48 ساعت تنها تعداد كمی از لنفوسیت‌های بالغ در بورس فابرسیوس دیده می‌شود. پرخونی و نفوذ سلول‌های التهابی دیده می‌شود كه باعث بزرگ شدن بورس فابرسیوس در طی چند روز ابتدایی عفونت می‌شود. در طی 12-8 روز پس از شروع عفونت، بورس فابرسیوس چروكیده و تحلیل می‌رود و به كمتر از1/4 اندازه طبیعی خود می‌رسد. فولیكول‌های لنفاوی بورس فابرسیوس كیستیك شده و خالی از لنفوسیت می‌باشند. اپیتلیوم پوششی بورس فابرسیوس نامرتب و چین‌خورده درآمده است. در بافت پیوندی داخلی فولیكول‌های بورس فابرسیوس فیبروپلازی بوجود می‌آید. در موارد شدید بیماری بورس عفونی، تمام فولیكول‌های بورس فابرسیوس بطور همزمان دچار عفونت می‌شوند ولی در موارد با شدت كمتر، فولیكول‌ها بطور پراكنده عفونی می‌شوند و جراحات به سایر فولیكول‌ها انتشار می‌یابد. 

معمولاً فولیكول‌های واقع شده در نوك چین‌های بورس فابرسیوس ابتدا عفونی می‌شوند. عواملی كه شدت یك عفونت را تعیین می‌كنند شامل مدت ویروس، حجم ویروس، سطح ایمنی پرنده در برابر بیماری بورس عفونی و عوامل مدیریتی می‌باشد. 

گامبورو

تشخیص بیماری گامبورو

برای تشخیص بیماری بورس عفونی باید به تاریخچه گله، علائم بالینی و جراحات توجه نمود. روشن است كه جوجه‌های كمتر از 3 هفته علائم بالینی را نشان نمی‌دهند درحالی‌كه جوجه‌های بالای 3 هفته سن علائم بالینی بیماری بورس عفونی را نشان می‌دهند. برای تایید تشخیص علائم بالینی باید كالبدگشایی انجام گرفته و بورس فابرسیوس از لحاظ حضور جراحات بررسی شود. در مراحل پایانی بیماری مشكل بتوان بیماری از روی جراحات بورس فابرسیوس تایید نمود زیرا در مراحل پایانی بیماری بورس چروكیده شده و تحلیل می‌رود و این حالت در بعضی از بیماری‌های دیگر نظیر بیماری مارك و مسمومیت با سموم قارچی نیز دیده می‌شود. در جوجه‌های زیر 3 هفته بیماری بورس عفونی بصورت تحت بالینی ظاهر می‌شود بنابراین علائم بالینی واضحی دیده نمی‌شود و تشخیص بیماری باید بر پایه مطالعه بافت‌شناسی بر روی بورس مشكوك، آزمایشات سرم‌شناسی و یا جداسازی ویروس استوار باشد. 

پیشگیری و كنترل بیماری بورس فابرسیوس

یك برنامه پیشگیری و كنترل بیماری بورس عفونی باید شامل برنامه واكسیناسیون مناسب گله‌های مادر، برنامه امنیت زیستی مناسب و برنامه واكسیناسیون جوجه‌های گوشتی مناسب باشد. ایمن نمودن گله‌های مادر بخش مهمی از برنامه كنترل بیماری بورس عفونی می‌باشد. 

پادتن‌های اختصاصی بیماری بورس عفونی از مادر از طریق تخم‌مرغ به جوجه منتقل می‌شوند. چنانچه این پادتن‌های مادری به اندازه كافی از مادر به جوجه منتقل شوند می‌تواند جوجه را در برابر شكل تحت بالینی بیماری بورس عفونی محافظت نمایند. 

در مناطقی كه شكل تحت بالینی بیماری بورس عفونی مشكل‌آفرین است برنامه واكسیناسیون گله‌های مادر بصورت زیر می‌باشد: 

- 15-12 روزگی – واكسن زنده بورس عفونی

- 33-30 روزگی – واكسن زنده بورس عفونی

- 85 روزگی – واكسن زنده یا كشته بورس عفونی

- 120 روزگی – واكسن كشته بورس عفونی 

چنانچه تیتر گله مادر پایین یا غیریكنواخت باشد در سن 42-38 هفتگی دوباره 1 واكسن كشته تزریق می‌شود. برای اطمینان از تجویز صحیح واكسن باید گله مادر بطور مرتب پایش شود. 

كنترل كارآمد بیماری بورس عفونی در مزارع گوشتی صنعتی نیازمند كاهش آلودگی مزرعه با انجام پاكسازی و ضدعفونی صحیح بین هر دوره پرورش و كنترل ورود و خروج افراد، تجهیزات و وسایل نقلیه می‌باشد. اجرای یك برنامه امنیت زیستی وسیع و اصولی مهمترین عامل در كاهش خسارات ناشی از بیماری بورس عفونی می‌باشد. 

تركیبات فنلی و فرمالدئید ضدعفونی‌كننده‌های موثری بر علیه ویروس بورس عفونی می‌باشند. برنامه امنیت زیستی (پاكسازی، ضدعفونی و كنترل ورود و خروج ) باید بطور مرتب به اجرا در آید زیرا آلودگی مزرعه به تدریج و اغلب پس از 4-3 دوره جوجه‌ریزی كاهش می‌یابد. سومین عامل مورد توجه در برنامه پیشگیری و كنترل بیماری بورس عفونی انجام واكسیناسیون در گله‌های جوجه گوشتی بر علیه بیماری بورس عفونی می‌باشد. 

واكسن‌های بورس عفونی
واکسن بورس عفونی براساس بیماری‌زایی سویه واكسن به 3 دسته طبقه‌بندی می‌شوند. 

1 – خفیف (mild)

2 – متوسط (intermediate)

3- قوی (virulent) 

واکسن‌های متوسط رایج‌ترین واکسن‌های مورد استفاده می‌باشند. واکسن‌های متوسط سریعتر از واکسن‌های خفیف می‌تواند تولید پادتن در جوجه گوشتی را القا نمایند از طرفی واکسن‌های متوسط بر خلاف واکسن‌های قوی باعث تخریب بورس فابرسیوس نمی‌شوند. زمان واکسیناسیون جوجه‌های گوشتی بر علیه بیماری بورس عفونی به سطح ایمنی مادری جوجه‌ها بستگی دارد. سطوح بالای ایمنی مادری در زمان واکسیناسیون باعث خنثی شدن ویروس واکسن و در نتیجه عدم القا سیستم ایمنی به تولید پادتن می‌شود. استفاده از واکسن در زمانی‌که سطح ایمنی مادری بالا، باعث خنثی شدن واکسن و ازبین رفتن ایمنی مادری می‌شود که در نهایت سبب افزایش حسایست جوجه به ابتلا به بیماری بورس عفونی می‌شود. تقریبا 12-10 روز پس از انجام واکسیناسیون پاسخ سیستم ایمنی آغاز می‌شود و در این زمان حداقل تیتر پادتنی مشاهده می‌شود. در طی این زمان تاخیری یعنی از زمان انجام واکسیناسیون تا ایجاد ایمنی محافظت‌کننده جوجه‌ها به بیماری بورس عفونی حساس می‌باشند. بعلاوه ویروس‌های فوق حاد بورس عفونی می‌توانند سطوح بالای ایمنی مادری را شکسته و از آنها عبور کنند و باعث ایجاد عفونت شوند. بنابراین اگر آلودگی مزارع گوشتی با ویروس‌های فوق حاد بورس عفونی شدید باشد هیچ برنامه واکسیناسیونی نمی‌تواند پس از وقوع عفونت باعث محافظت جوجه‌ها شود. چنانچه تیتر ایمنی مادری در گله گوشی یکنواخت نباشد باید چند مرتبه واکسیناسیون بر علیه بورس عفونی انجام گیرد. برای مثال بعضی از تولید‌کنندگان جوجه‌های گوشتی را یکبار در 1 روزگی و یکبار در 14 روزگی واکسینه می‌کنند. چنانچه تیترهای مادری گله یکنواختی پایینی داشته باشد توصیه می‌شود که چند مرتبه واکسیناسیون صورت گیرد. این یکنواختی پایین ایمنی مادری گله می‌تواند به دلیل واکسیناسیون ضعیف گله مادر تهیه جوجه از چند گله مادر مختلف و مخلوط کردن آنها با یکدیگر باشد.

فاکتورهای اساسی در کنترل بیماری بورس عفونی انجام واکسیناسیون موثر در گله‌های مادر و کاهش تماس جوجه‌ها با ویروس از طریق انجام امنیت زیستی وسیع و موثر باشد که واکسیناسیون گله‌های مادر و برنامه‌های امنیت زیستی نیز به درستی انجام پذیرند. 

بیماری بورس عفونی

سویه‌های واریانت بورس عفونی

پس از شناسایی سویه‌های واریانت بورس عفونی مبحث کنترل بیماری بورس عفونی پیچیده‌تر شد. سویه‌های واریانت حتی زمانی‌که ایمنی گله بالا و یکنواخت باشد نیز می‌توانند باعث تخریب بورس فابرسیوس شوند. سویه‌های واریانت باعث بیماری بالینی واضحی نمی‌شوند ولی شدیداً سیستم ایمنی را سرکوب می‌کنند. بورس فابرسیوس عفونی با سویه‌های واریانت سریعاً تحلیل رفته و خالی از لنفوسیت‌ها می‌شود ولی مانند سویه‌ها کلاسیک باعث بزرگ شدن بورس فابرسیوس نمی‌شود. بین سویه‌های واریانت و کلاسیک از لحاظ سروتیپ اختلافی وجود ندارد ولی از لحاظ آنتی‌ژنی اختلاف وجود دارد و همین اختلاف آنتی‌ژنی باعث بروز مشکلات می‌شود.

منبع: دكتر مهدی بور بور گروه علمی و پژوهشی شركت تلاونگ 


نام:
پست الکترونیک:
نظر:
*
نظر شما با موفقیت ارسال شد.
نظر شما حداکثر تا 24 ساعت آینده بررسی می شود
ارسال نظر
نظرات حاوی توهین و افترا منتشر نخواهد شد
نظرات به زبانهایی به غیر از زبان فارسی منتشر نخواهد شد
نظرات غیر مرتبط با این خبر منتشر نخواهد شد.
نام:
پست الکترونیک:
نظر:
*