به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ مرغ گوشتی و مرغ تخمگذار هر دو میتوانند برای پرورشدهنده سودآور باشند، اما مدل درآمد، هزینهها، مدت زمان بازگشت سرمایه و ریسک اقتصادی آنها یکسان نیست. انتخاب بین این دو به عواملی مانند سرمایه اولیه، قیمت خوراک، قیمت جوجه، بازار فروش گوشت و تخممرغ و توان مدیریت گله بستگی دارد.
اگر هدف شما بازگشت سریعتر سرمایه باشد، مرغ گوشتی بهدلیل کوتاه بودن دوره پرورش جذابیت بیشتری دارد؛ در مقابل، مرغ تخمگذار پس از رسیدن به سن تولید میتواند برای مدت طولانیتری جریان درآمد حاصل از فروش تخممرغ ایجاد کند. بنابراین پاسخ به این سؤال که «مرغ گوشتی سودآورتر است یا مرغ تخمگذار؟» بدون بررسی شرایط بازار و هزینههای واقعی مزرعه امکانپذیر نیست.
مرغ گوشتی بهتر است یا مرغ تخمگذار؟
تفاوت اصلی این دو واحد در نوع محصول و چرخه تولید است. مرغ گوشتی برای رشد سریع و تولید گوشت پرورش داده میشود و معمولاً در یک دوره نسبتاً کوتاه به وزن فروش میرسد. در مقابل، مرغ تخمگذار برای تولید مستمر تخممرغ نگهداری میشود و بخش قابل توجهی از هزینههای آن پیش از شروع تولید تخممرغ انجام میگیرد.
در یک واحد گوشتی، درآمد اصلی در پایان دوره و با فروش مرغها ایجاد میشود؛ بنابراین سرمایه با فاصله زمانی کوتاهتری دوباره وارد چرخه تولید میشود. در واحد تخمگذار، درآمد بهصورت مستمر و از طریق فروش روزانه یا دورهای تخممرغ به دست میآید.
از نظر اقتصادی، این تفاوت بسیار مهم است. در مطالعات اقتصادی صنعت طیور، هزینه خوراک و قیمت محصول از مهمترین عوامل مؤثر بر سودآوری معرفی شدهاند و در مرغ گوشتی، ضریب تبدیل خوراک نیز اهمیت ویژهای دارد.
مقایسه مرغ گوشتی و مرغ تخمگذار از نظر سودآوری
برای اینکه انتخاب دقیقتری داشته باشیم، باید چند عامل اصلی را در کنار هم بررسی کنیم:
|
عامل |
مرغ گوشتی |
مرغ تخمگذار |
|
محصول اصلی |
گوشت مرغ |
تخممرغ |
|
مدت چرخه تولید |
کوتاه |
طولانیتر |
|
زمان شروع درآمد |
نسبتاً سریع |
پس از دوره پرورش و رسیدن به سن تولید |
|
الگوی درآمد |
عمدتاً در پایان دوره |
مستمر در طول دوره تخمگذاری |
|
اهمیت ضریب تبدیل خوراک |
بسیار بالا |
مهم، اما با معیارهای متفاوت |
|
ریسک نوسان قیمت محصول |
قیمت گوشت مرغ |
قیمت تخممرغ |
|
نیاز به مدیریت بازار |
فروش گله در زمان مناسب |
فروش مستمر تخممرغ |
|
جریان نقدینگی |
دورهای |
تدریجی و مستمرتر |
این جدول یک نکته مهم را نشان میدهد: سود بیشتر الزاماً به معنی درآمد بیشتر از هر مرغ نیست؛ بلکه باید سود خالص را نسبت به سرمایه، مدت زمان درگیر بودن سرمایه و ریسک تولید بررسی کرد.
سود مرغ گوشتی چگونه محاسبه میشود؟
در مرغداری گوشتی، مهمترین بخش محاسبه اقتصادی، مقایسه هزینه پرورش هر قطعه یا هر کیلو مرغ با درآمد حاصل از فروش آن است.
مهمترین هزینهها عبارتاند از:
- خرید جوجه یکروزه
- خوراک
- واکسن و داروهای مورد نیاز گله
- بستر
- آب و برق و سوخت
- نیروی کار
- هزینههای سالن و تجهیزات
- تلفات
- حملونقل
- هزینههای مربوط به ضدعفونی و آمادهسازی سالن
در میان این موارد، خوراک یکی از مهمترین هزینههای تولید مرغ گوشتی است. پژوهشهای اقتصادی صنعت طیور نیز قیمت خوراک و جوجه یکروزه را از مهمترین اجزای هزینه تولید مرغ گوشتی معرفی کردهاند.
در مرغ گوشتی علاوه بر قیمت خوراک، ضریب تبدیل غذایی اهمیت بسیار زیادی دارد. هرچه مرغ بتواند با مقدار کمتری خوراک، وزن بیشتری تولید کند، هزینه خوراک برای تولید هر کیلوگرم گوشت کاهش پیدا میکند.
برای مثال، اگر دو گله در شرایط مشابه قرار داشته باشند اما یکی برای رسیدن به وزن مشخص خوراک بیشتری مصرف کند، حتی در صورت یکسان بودن قیمت فروش، حاشیه سود آن کمتر خواهد بود.
به همین دلیل مدیریت تغذیه، کیفیت جوجه، شرایط محیطی، تهویه، تراکم گله و کنترل بیماریها مستقیماً بر اقتصاد واحد گوشتی تأثیر میگذارند. در منابع تخصصی نیز کیفیت جوجه، کیفیت خوراک و مدیریت مناسب از عوامل مهم کارایی تولید مرغ گوشتی شناخته شدهاند.
سود مرغ تخمگذار چگونه محاسبه میشود؟
در مرغ تخمگذار، محاسبه سود کمی پیچیدهتر است؛ زیرا درآمد فقط به قیمت تخممرغ در یک روز یا یک هفته وابسته نیست و باید هزینه پرورش مرغ تا رسیدن به سن تولید نیز در نظر گرفته شود.
هزینههای اصلی واحد تخمگذار شامل موارد زیر است:
- خرید جوجه یا پولت
- خوراک دوره پرورش
- خوراک دوره تولید
- واکسیناسیون و مراقبتهای بهداشتی
- نیروی کار
- آب، برق و سوخت
- تجهیزات و سالن
- تلفات
- بستهبندی و حملونقل
- هزینههای بازاریابی و فروش
در منابع آموزشی فائو نیز تأکید شده است که هنگام محاسبه سود مرغ تخمگذار، هزینههای مرحله پرورش تا رسیدن پرنده به سن تولید باید در محاسبات لحاظ شود و فقط مقایسه درآمد فروش تخممرغ با هزینه خوراک دوره تولید کافی نیست.
یکی از مهمترین هزینههای مرغ تخمگذار نیز خوراک است. در برخی مطالعات اقتصادی، خوراک بخش عمده هزینه تولید تخممرغ را تشکیل داده است؛ البته سهم دقیق آن با قیمت نهادهها، سیستم پرورش، عملکرد گله و شرایط بازار تغییر میکند.
کدامیک سرمایه را سریعتر برمیگرداند؟
اگر معیار اصلی شما سرعت گردش سرمایه باشد، مرغ گوشتی مزیت مهمی دارد: دوره تولید آن کوتاهتر است.
مرغ گوشتی برای رشد سریع انتخاب شده و چرخه تولید آن معمولاً چند هفته طول میکشد. فائو نیز دوره تولید معمول مرغ گوشتی را حدود شش هفته ذکر کرده است، هرچند طول واقعی دوره به سویه، وزن هدف، شرایط مدیریتی و بازار بستگی دارد.
در مرغ تخمگذار، پرنده ابتدا باید دوره پرورش را طی کند و سپس وارد مرحله تولید تخممرغ شود. بنابراین بخشی از سرمایه برای مدت طولانیتری در گله باقی میماند.
البته کوتاه بودن دوره تولید مرغ گوشتی بهتنهایی به معنی سود بیشتر نیست. اگر قیمت خوراک افزایش پیدا کند، تلفات بالا باشد، ضریب تبدیل نامناسب شود یا قیمت فروش مرغ کاهش پیدا کند، سود یک دوره میتواند بهشدت کاهش یابد.
مرغ تخمگذار چه زمانی میتواند انتخاب مناسبی باشد؟
مرغ تخمگذار برای تولیدکنندهای که به دنبال درآمد مستمر از فروش تخممرغ است، میتواند مدل متفاوتی از کسبوکار ایجاد کند.
در این سیستم، برخلاف مرغ گوشتی که عمده درآمد در پایان دوره ایجاد میشود، تخممرغ بهصورت مستمر تولید و فروخته میشود. این ویژگی میتواند به مدیریت جریان نقدینگی کمک کند.
اما تولید تخممرغ به مدیریت دقیق گله نیاز دارد. کاهش مصرف خوراک، افت تولید، افزایش تلفات، مشکلات پوسته تخممرغ، بیماریها یا افت کیفیت تخممرغ میتوانند مستقیماً درآمد مزرعه را کاهش دهند.
از طرف دیگر، پرورشدهنده باید بازار فروش مطمئنی داشته باشد؛ زیرا تولید تخممرغ مستمر است و نمیتوان آن را مانند گله گوشتی برای مدت طولانی بدون توجه به بازار نگهداری کرد.
کدامیک هزینه خوراک بیشتری دارد؟
این سؤال پاسخ سادهای ندارد؛ زیرا مقایسه «مقدار خوراک مصرفی» با «هزینه خوراک به ازای محصول» متفاوت است.
در مرغ گوشتی باید بررسی شود که برای تولید یک کیلوگرم وزن زنده یا گوشت، چه مقدار خوراک مصرف شده است. بنابراین ضریب تبدیل غذایی یکی از شاخصهای کلیدی اقتصادی است.
در مرغ تخمگذار، معیار اقتصادی فقط مقدار خوراک مصرفی روزانه نیست؛ بلکه باید هزینه خوراک را در برابر تعداد و کیفیت تخممرغ تولیدشده و در نهایت درآمد حاصل از فروش آن قرار داد.
به همین دلیل، گاهی یک گله با مصرف خوراک بیشتر میتواند سودآورتر از گلهای باشد که خوراک کمتری مصرف میکند، اگر تولید نهایی و قیمت فروش محصول آن بالاتر باشد.
تأثیر قیمت بازار بر سود مرغداری
یکی از مهمترین تفاوتهای مرغ گوشتی و تخمگذار، نحوه مواجهه آنها با نوسان قیمت بازار است.
در مرغ گوشتی، قیمت جوجه، خوراک و قیمت فروش مرغ زنده یا گوشت مرغ تأثیر مستقیمی بر سود دوره دارد. اگر قیمت فروش در زمان عرضه کاهش پیدا کند، حاشیه سود پرورشدهنده ممکن است کاهش یابد.
در مرغ تخمگذار نیز قیمت تخممرغ اهمیت اساسی دارد؛ اما درآمد در طول زمان توزیع میشود. بنابراین قیمت تخممرغ، میزان تولید روزانه، کیفیت محصول و هزینه خوراک همگی باید همزمان بررسی شوند.
در یک مطالعه اقتصادی فائو درباره تولید طیور نیز قیمت نهادهها و قیمت محصول از عوامل اصلی تعیینکننده سودآوری معرفی شدهاند.
بنابراین نمیتوان گفت «مرغ گوشتی همیشه سود بیشتری دارد» یا «مرغ تخمگذار همیشه سودآورتر است». سودآوری به نسبت هزینهها به درآمد در شرایط واقعی هر واحد بستگی دارد.
ریسک پرورش مرغ گوشتی بیشتر است یا تخمگذار؟
هر دو مدل دارای ریسک هستند، اما نوع ریسک آنها متفاوت است.
در مرغ گوشتی، مواردی مانند بیماری، تلفات، افت رشد، ضریب تبدیل نامناسب و نوسان قیمت مرغ میتوانند در مدت نسبتاً کوتاهی نتیجه اقتصادی یک دوره را تغییر دهند.
در مرغ تخمگذار، علاوه بر بیماری و تلفات، طولانیتر بودن چرخه تولید اهمیت دارد. یعنی سرمایه برای مدت بیشتری درگیر است و تغییر شرایط بازار در طول دوره میتواند روی سود نهایی اثر بگذارد.
از طرف دیگر، در مرغ تخمگذار افت تولید یا کاهش کیفیت تخممرغ میتواند درآمد روزانه مزرعه را کاهش دهد.
بنابراین پیش از انتخاب سیستم پرورش باید به جای سؤال «کدام سود بیشتری دارد؟» این سؤال را مطرح کرد:
کدام مدل با سرمایه، امکانات، تجربه مدیریتی و بازار فروش من تناسب بیشتری دارد؟
برای شروع مرغداری، گوشتی بهتر است یا تخمگذار؟
برای فردی که قصد ورود به صنعت مرغداری دارد، انتخاب باید بر اساس یک محاسبه اقتصادی واقعی انجام شود.
اگر هدف، چرخه تولید کوتاهتر و فروش محصول در پایان هر دوره باشد، سیستم گوشتی میتواند گزینهای متناسب با این مدل کسبوکار باشد.
اگر هدف ایجاد تولید مستمر تخممرغ و داشتن درآمد دورهای از فروش محصول باشد، مرغ تخمگذار مدل متفاوتی ارائه میدهد.
اما در هر دو حالت، داشتن بازار فروش پیش از شروع تولید اهمیت زیادی دارد. همچنین باید هزینه خوراک، جوجه، تجهیزات، انرژی، نیروی انسانی، تلفات و سایر هزینههای ثابت و متغیر بهصورت جداگانه محاسبه شوند.
چگونه سود واقعی مرغداری را محاسبه کنیم؟
برای تصمیمگیری اقتصادی، بهتر است به جای تکیه بر درآمد ناخالص، سود خالص را محاسبه کنید.
فرمول ساده به این شکل است:
سود خالص = کل درآمد − کل هزینهها
اما برای مقایسه مرغ گوشتی و تخمگذار، بهتر است شاخصهای دیگری نیز محاسبه شوند:
- سود به ازای هر قطعه
- سود به ازای هر کیلوگرم محصول
- هزینه تولید هر کیلوگرم گوشت
- هزینه تولید هر واحد تخممرغ
- درصد تلفات
- ضریب تبدیل غذایی
- میزان تولید تخممرغ
- سرمایه مورد نیاز
- مدت زمان بازگشت سرمایه
- میزان سرمایه در گردش مورد نیاز
در واقع ممکن است یک واحد در هر دوره سود مناسبی ایجاد کند، اما به دلیل طولانی بودن چرخه تولید یا نیاز به سرمایه بیشتر، بازده سرمایه آن با واحد دیگری متفاوت باشد.
مرغ گوشتی سودآورتر است یا مرغ تخمگذار؛ نتیجه نهایی
در پاسخ به این سؤال که مرغ گوشتی سودآورتر است یا مرغ تخمگذار نمیتوان یک پاسخ ثابت برای همه مرغداریها ارائه کرد.
مرغ گوشتی معمولاً چرخه تولید کوتاهتری دارد و درآمد آن سریعتر به دست میآید، اما سود هر دوره به قیمت جوجه، خوراک، ضریب تبدیل، تلفات و قیمت فروش مرغ وابسته است.
مرغ تخمگذار به سرمایهگذاری و برنامهریزی طولانیتری نیاز دارد، اما پس از ورود گله به مرحله تولید، امکان ایجاد جریان درآمد مستمر از فروش تخممرغ وجود دارد. در این سیستم نیز هزینه خوراک، میزان تولید، کیفیت تخممرغ و قیمت بازار عوامل تعیینکننده هستند.
بنابراین سودآورترین انتخاب، لزوماً یک نوع مرغ نیست؛ بلکه سیستمی است که در آن تولیدکننده بتواند هزینهها را کنترل کند، عملکرد گله را در سطح مناسب نگه دارد و محصول را با قیمت و شرایط مناسب به بازار عرضه کند.
پیش از راهاندازی واحد مرغداری، بهتر است برای هر دو سناریو یک جدول اقتصادی جداگانه تهیه شود و قیمت واقعی جوجه، خوراک، انرژی، نیروی کار، تجهیزات و محصول در منطقه موردنظر وارد محاسبات شود. این کار تصویر بسیار دقیقتری از سود احتمالی نسبت به مقایسه ساده «مرغ گوشتی یا تخمگذار» ارائه میدهد.
پرسشهای متداول
مرغ گوشتی سود بیشتری دارد یا مرغ تخمگذار؟
هیچ پاسخ ثابتی برای همه شرایط وجود ندارد. مرغ گوشتی دوره تولید کوتاهتری دارد، در حالی که مرغ تخمگذار پس از رسیدن به مرحله تولید میتواند درآمد مستمر از فروش تخممرغ ایجاد کند. قیمت خوراک، قیمت محصول، عملکرد گله و هزینههای تولید تعیین میکنند کدام مدل در یک شرایط مشخص سودآورتر باشد.
سرمایه اولیه مرغ گوشتی کمتر است یا تخمگذار؟
میزان سرمایه موردنیاز به ظرفیت واحد، وضعیت سالن، تجهیزات، قیمت جوجه یا پولت و شرایط منطقه بستگی دارد. مرغ تخمگذار به دلیل طولانیتر بودن مرحله پیش از تولید و نیاز به تأمین هزینههای پرورش تا رسیدن گله به سن تولید، ساختار سرمایهگذاری متفاوتی دارد.
آیا مرغ گوشتی سریعتر به سود میرسد؟
از نظر چرخه تولید، مرغ گوشتی معمولاً سریعتر به مرحله فروش میرسد؛ زیرا برای تولید گوشت و رشد سریع پرورش داده شده است. با این حال، کوتاه بودن دوره تولید بهتنهایی سودآوری را تضمین نمیکند و هزینه خوراک، ضریب تبدیل، تلفات و قیمت فروش باید محاسبه شوند.
مهمترین هزینه در مرغداری چیست؟
خوراک معمولاً یکی از بزرگترین هزینههای تولید در هر دو سیستم است، اما سهم دقیق آن به نوع پرورش و شرایط اقتصادی بستگی دارد. قیمت جوجه، نیروی کار، انرژی، دارو و واکسن، تجهیزات و هزینههای سالن نیز باید در محاسبه نهایی لحاظ شوند.
برای سود بیشتر در مرغ گوشتی چه چیزی اهمیت دارد؟
کیفیت جوجه، خوراک مناسب، مدیریت صحیح گله، کنترل تلفات، شرایط مناسب سالن و دستیابی به ضریب تبدیل مطلوب از عوامل مهم هستند. همچنین زمان و قیمت فروش میتواند تأثیر قابل توجهی بر نتیجه اقتصادی داشته باشد.
آیا مرغ تخمگذار درآمد دائمی دارد؟
مرغ تخمگذار پس از ورود به مرحله تولید میتواند بهصورت مستمر تخممرغ تولید کند، اما مقدار تولید ثابت نیست و با سن گله، مدیریت، تغذیه، سلامت و شرایط محیطی تغییر میکند. بنابراین درآمد مستمر به معنی درآمد ثابت و بدون نوسان نیست.