به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ اگر در چند روز اخیر تعداد تخمها در لانه کمتر شده و با پوستههای شکسته و آغشته به زرده و سفیده روبهرو شدهاید، احتمالاً با پدیده «تخمخواری در مرغها» مواجه هستید. این رفتار اگرچه نگرانکننده به نظر میرسد، اما معمولاً نشانه یک مشکل تغذیهای یا مدیریتی است و بهندرت ریشه در رفتار تهاجمی دارد.
در این مقاله بهصورت علمی و سئو شده، مهمترین دلایل تخمخواری در مرغهای تخمگذار و مؤثرترین روشهای پیشگیری و کنترل آن را بررسی میکنیم.
تخمخواری در مرغها چگونه شروع میشود؟
برخلاف تصور رایج، مرغها ناگهان تصمیم به شکستن و خوردن تخمها نمیگیرند. در اغلب موارد، ماجرا با یک تخم شکسته تصادفی در لانه آغاز میشود. مرغ حیوانی کنجکاو و فرصتطلب است؛ وقتی مایع داخل تخم را ببیند، به آن نوک میزند و طعم آن را امتحان میکند.
از نظر تغذیهای، تخممرغ منبعی غنی از:
- پروتئینهای باکیفیت
- چربیها
- ویتامینها
- مواد معدنی
است. بنابراین اگر مرغ به هر دلیل دچار کمبود باشد، خوردن تخم میتواند برای او یک راه جبرانی سریع محسوب شود. این رفتار همچنین از طریق یادگیری مشاهدهای به سایر مرغها منتقل میشود و یک اتفاق ساده بهتدریج به یک عادت گلهای تبدیل میشود.
دلایل تغذیهای تخمخواری در مرغها
1. کمبود کلسیم (شایعترین علت)
تشکیل پوسته تخممرغ نیاز به مقدار زیادی کلسیم دارد. اگر جیره غذایی مرغ کلسیم کافی نداشته باشد، بدن او بهطور غریزی به دنبال تأمین آن میرود. در چنین شرایطی، پوسته تخمها معمولاً نازک، نرم و شکننده خواهد بود. وقتی مرغ احساس کند پوسته بهراحتی میشکند، احتمال نوک زدن و خوردن آن افزایش مییابد.
2. کمبود پروتئین
مرغهای تخمگذار به جیرهای با ۱۶ تا ۱۸ درصد پروتئین خام نیاز دارند. در دورههایی مانند:
- پرریزی (مولت)
- فصل زمستان
- استرسهای محیطی
نیاز پروتئینی افزایش مییابد. کمبود پروتئین میتواند مرغ را به سمت مصرف تخم بهعنوان منبع جبرانی سوق دهد.
دلایل محیطی و مدیریتی تخمخواری
گاهی مشکل از جیره نیست، بلکه از شرایط نگهداری ناشی میشود.
1. کمبود لانه تخمگذاری
قاعده استاندارد:
هر ۳ تا ۴ مرغ: یک لانه
کمبود لانه باعث ازدحام، استرس و شکستن تصادفی تخمها میشود.
2. آلودگی و بهداشت ضعیف
اگر مرغها داخل لانه بخوابند و مدفوع کنند، محیط آلوده میشود. لانه کثیف میتواند رفتارهای غیرطبیعی از جمله تخمخواری را تشدید کند.
3. نور بیش از حد
مرغها ترجیح میدهند در محیطی نیمهتاریک تخمگذاری کنند. نور شدید:
- استرس ایجاد میکند
- تخم را کاملاً در معرض دید قرار میدهد
- احتمال نوک زدن را افزایش میدهد
4. کمبود فضا و بیکاری
تراکم بالا، نبود فضای چرا و نداشتن محرکهای محیطی باعث:
- استرس
- بیحوصلگی
- بروز رفتارهای ناهنجار
میشود.
چگونه عادت تخمخواری را متوقف کنیم؟
برای کنترل این رفتار باید سریع اقدام کرد، زیرا عادتها در گله بهسرعت تثبیت میشوند.
1. جمعآوری مکرر تخمها
سادهترین و مؤثرترین روش:
- جمعآوری تخمها روزانه ۳ تا ۴ بار
- حذف وسوسه به مدت حداقل دو هفته
این کار چرخه رفتاری را میشکند.
2. استفاده از تخم مصنوعی یا روشهای بازدارنده
تخمهای پلاستیکی
قرار دادن تخم مصنوعی در لانه باعث میشود مرغ هنگام نوک زدن نتیجهای نگیرد و بهتدریج رفتار کاهش یابد.
روش تخم پرشده با طعم نامطلوب
در برخی موارد از تخم خالیشده و پرشده با مادهای با طعم ناخوشایند (مانند مخلوط رقیق خردل) استفاده میشود تا تجربه منفی ایجاد شود. این روش تضمینی نیست اما در برخی گلهها مؤثر بوده است.
3. اصلاح جیره غذایی مرغهای تخمگذار
برای پیشگیری پایدار:
- استفاده از دان مخصوص مرغ تخمگذار با فرمول متعادل
- تأمین کلسیم آزاد (مانند پوسته صدف خردشده) بهصورت جداگانه
- افزایش پروتئین در دوره پرریزی یا زمستان (مانند حشرات خوراکی خشکشده یا منابع پروتئینی مجاز)
- تأمین آب تمیز، تازه و غیر یخزده بهصورت دائمی
مرغ توانایی تنظیم مصرف کلسیم مورد نیاز خود را دارد، بنابراین دسترسی آزاد به منبع کلسیم اهمیت زیادی دارد.
4. بهبود طراحی و مدیریت لانهها
لانههای شیبدار
در این طراحی، کف لانه کمی شیب دارد و تخم پس از گذاشته شدن به بخش محافظتشده میغلتد و از دسترس مرغ خارج میشود. این روش در گلههای نیمهصنعتی بسیار مؤثر است.
نصب پرده جلوی لانه
استفاده از پارچه کنفی یا پرده تیره:
- حس امنیت ایجاد میکند
- نور را کاهش میدهد
- تخم را از دید مستقیم مخفی میکند
غنیسازی محیط
برای جلوگیری از بیکاری:
- آویزان کردن کلم یا سبزیجات
- فراهم کردن بستر نوکزدنی
- افزایش فضای گردش
جمعبندی
تخمخواری در مرغها یک رفتار غیرعادی اما قابلکنترل است که معمولاً به دلیل:
- کمبود کلسیم
- کمبود پروتئین
- استرس محیطی
- مدیریت نامناسب لانه
ایجاد میشود.
با اصلاح جیره، بهبود شرایط نگهداری و جمعآوری منظم تخمها، میتوان این مشکل را در مدت کوتاهی مهار کرد. مهمترین نکته، شناسایی سریع علت اصلی و اقدام بهموقع است تا رفتار به عادت دائمی در گله تبدیل نشود.