به گزارش «سرویس حیوانات خانگی» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور و آبزیان»؛ پنجه سگ یکی از پیچیدهترین بخشهای بدن این حیوان محسوب میشود. هر پنجه از استخوانها، مفاصل، تاندونها، رباطها، عضلات، ناخنها و بالشتکهای ضخیم (Pads) تشکیل شده است که همگی با همکاری یکدیگر امکان حرکت، دویدن، پرش و حفظ تعادل را فراهم میکنند.
برخلاف تصور بسیاری از صاحبان حیوانات، سگها روی کف پای خود راه نمیروند، بلکه به اصطلاح Digitigrade هستند؛ یعنی وزن بدن را روی انگشتان خود تحمل میکنند. این ویژگی باعث افزایش سرعت، چابکی و کاهش مصرف انرژی هنگام دویدن میشود.
آناتومی پنجه سگ
۱. انگشتان (Toes)
اکثر سگها در هر پای جلو پنج انگشت و در هر پای عقب چهار انگشت دارد.
به طور معمول:
- پای جلو: ۵ انگشت
- پای عقب: ۴ انگشت
البته در برخی نژادها ممکن است انگشت اضافه (Dewclaw) در پاهای عقب نیز وجود داشته باشد.
۲. ناخنها
ناخن سگ از کراتین ساخته شده و به او کمک میکند:
- زمین را بهتر بگیرد.
- هنگام دویدن تعادل داشته باشد.
- حفاری کند.
- از خود دفاع کند.
درون هر ناخن بخشی زنده به نام Quick وجود دارد که شامل عروق خونی و اعصاب است. کوتاه کردن بیش از حد ناخن میتواند باعث خونریزی و درد شدید شود.
۳. بالشتکهای پنجه (Paw Pads)
بالشتکها از بافت چربی، الیاف کلاژن و پوست ضخیم تشکیل شدهاند.
وظایف آنها عبارتند از:
- جذب ضربه
- جلوگیری از لغزش
- محافظت از استخوانها
- عایق حرارتی
- افزایش چسبندگی روی سطوح مختلف
۴. پنجه گرگی (Dewclaw)
این انگشت در قسمت داخلی پا قرار دارد.
در برخی نژادها کاملاً کاربردی است و هنگام بالا رفتن، گرفتن اشیا، دویدن سریع و پیچیدن در مسیر به حفظ تعادل کمک میکند.
انواع بالشتکهای پنجه
|
نوع بالشتک |
محل قرارگیری |
وظیفه اصلی |
|
بالشتکهای انگشتی (Digital Pads) |
زیر هر یک از انگشتان |
جذب ضربه، افزایش اصطکاک و محافظت از مفاصل هنگام راه رفتن و دویدن |
|
بالشتک کف پنجه جلو (Metacarpal Pad) |
در مرکز کف پنجههای جلو |
تحمل بخش عمده وزن بدن، حفظ تعادل و کاهش فشار واردشده به اندامهای حرکتی |
|
بالشتک کف پنجه عقب (Metatarsal Pad) |
در مرکز کف پنجههای عقب |
کمک به تعادل، جذب ضربه و توزیع مناسب وزن در اندامهای عقبی |
|
بالشتک مچی (Carpal Pad) |
در قسمت بالایی پنجههای جلو، نزدیک مچ |
جلوگیری از سر خوردن هنگام دویدن در سراشیبی، ترمز کردن و تغییر جهت ناگهانی |
پنجه سگ چه وظایفی دارد؟
۱. جذب ضربه
هنگام دویدن، فشار زیادی به اندامهای حرکتی وارد میشود.
بالشتکهای پنجه مانند کمکفنر طبیعی عمل کرده و از آسیب دیدن مفاصل، رباطها و استخوانها جلوگیری میکنند.
۲. حفظ تعادل
پنجهها دائماً اطلاعاتی از سطح زمین به مغز ارسال میکنند.
به همین دلیل سگ میتواند روی سطوحی مانند سنگ، خاک، چمن، برف و شن بهراحتی حرکت کند.
۳. افزایش اصطکاک
سطح زبر بالشتکها باعث میشود سگ هنگام دویدن کمتر سر بخورد.
۴. تنظیم دمای بدن
برخلاف انسان، سگ تقریباً در سراسر بدن غدد عرق ندارد.
بخش قابل توجهی از غدد عرق اکرین در بالشتکهای پنجه قرار دارند و مقدار کمی تعریق ازین ناحیه به تنظیم دمای بدن کمک میکند. البته نقش اصلی خنک شدن بدن سگ همچنان از طریق لهله زدن (Panting) انجام میشود.
۵. حس لامسه
پنجه دارای گیرندههای عصبی فراوانی است که موارد زیر را تشخیص میدهند:
- دما
- فشار
- لرزش
- بافت سطح
چرا پنجه سگ زبر است؟
پوست ضخیم پنجه در اثر تماس مداوم با زمین کراتینه شده است.
این زبری باعث میشود:
- مقاومت در برابر سایش افزایش یابد.
- احتمال پارگی کاهش یابد.
- لغزش کمتر شود.
چرا پنجه سگ بوی خاصی میدهد؟
بسیاری از صاحبان سگ متوجه بویی شبیه ذرت بوداده یا چیپس ذرت از پنجه حیوان خود میشوند.
این بو معمولاً به دلیل حضور طبیعی باکتریها و مخمرهای غیر بیماریزا روی پوست ایجاد میشود و تا زمانی که با علائمی مانند قرمزی، ترشح، خارش یا التهاب همراه نباشد، طبیعی است.
مشکلات رایج پنجه سگ
بریدگی
شیشه، فلز، سنگ تیز یا خار میتواند موجب بریدگی شود.
علائم:
- خونریزی
- لیسیدن مداوم
- لنگش
- درد
سوختگی
آسفالت داغ در تابستان ممکن است تنها طی چند دقیقه باعث سوختگی شدید بالشتکها شود.
علائم:
- تاول
- پوستهریزی
- درد
- امتناع از راه رفتن
ترک خوردگی
هوای خشک، برف، نمک جاده و مواد شیمیایی میتوانند موجب خشکی و ترک پنجه شوند.
گیر کردن جسم خارجی
مواردی مانند خار، سنگریزه، چسب گیاهی و شیشه ممکن است بین انگشتان گیر کنند.
عفونت بین انگشتان (Interdigital Furunculosis)
این بیماری میتواند در اثر آلرژی، عفونت باکتریایی، جسم خارجی، انگلها ایجاد شود.
علائم:
- تورم
- ترشح
- درد
- لیسیدن مداوم
رشد بیش از حد ناخن
ناخن بلند باعث میشود:
- زاویه قرارگیری پا تغییر کند.
- فشار روی مفاصل افزایش یابد.
- احتمال شکستگی ناخن بیشتر شود.
چه زمانی باید به دامپزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر مراجعه به دامپزشک ضروری است:
- خونریزی شدید
- لنگش بیش از ۲۴ ساعت
- وجود جسم خارجی عمیق
- ترشح چرکی
- تورم شدید
- بوی بد غیرطبیعی
- تغییر رنگ بالشتک
- شکستگی ناخن همراه با خونریزی
چگونه از پنجه سگ مراقبت کنیم؟
پس از هر پیادهروی
موارد زیر را بررسی کنید:
- وجود خار
- شیشه
- سنگ
- بریدگی
- ترک
- گل یا مواد شیمیایی
کوتاه کردن منظم ناخنها
بسته به میزان فعالیت، معمولاً هر ۳ تا ۶ هفته یکبار نیاز به کوتاه کردن ناخنها وجود دارد. اگر هنگام راه رفتن صدای برخورد ناخن با زمین شنیده میشود، احتمالاً زمان کوتاه کردن آن فرا رسیده است.
مرطوب نگه داشتن بالشتکها
در صورت خشکی میتوان از مرطوبکنندههای مخصوص پنجه سگ استفاده کرد. از مصرف کرمهای انسانی بدون توصیه دامپزشک خودداری کنید، زیرا برخی ترکیبات آنها در صورت لیسیده شدن میتوانند برای سگ مضر باشند.
محافظت در برابر گرما
در تابستان:
صبح زود یا عصر پیادهروی کنید.
قبل از خروج، پشت دست خود را ۷ ثانیه روی آسفالت قرار دهید؛ اگر تحمل آن دشوار است، برای پنجه سگ نیز بیش از حد داغ است.
در صورت نیاز از کفش محافظ مخصوص سگ استفاده کنید.
محافظت در زمستان
پس از بازگشت از پیادهروی:
- پنجهها را با آب ولرم بشویید.
- نمک و مواد یخزدا را پاک کنید.
- بین انگشتان را کاملاً خشک کنید.
آیا اصلاح موهای بین پنجه لازم است؟
در نژادهای پرمو مانند گلدن رتریور، ساموید، شیهتزو، مالاموت آلاسکایی بلند شدن موهای بین انگشتان میتواند باعث جمع شدن برف، گل، خار و افزایش خطر سر خوردن شود. کوتاه کردن منظم این موها، بدون آسیب به پوست، به حفظ بهداشت و عملکرد بهتر پنجه کمک میکند.
آیا رنگ پنجه اهمیت دارد؟
رنگ بالشتکها ممکن است سیاه، صورتی، خالدار، قهوهای باشد.
این تفاوت معمولاً به ژنتیک و رنگدانههای پوست مربوط است و بهتنهایی نشانه بیماری نیست، مگر اینکه تغییر رنگ ناگهانی همراه با التهاب، زخم یا درد مشاهده شود.
جمعبندی
پنجه سگ ساختاری تخصصی و مقاوم است که نقش اساسی در حرکت، تعادل، جذب ضربه و تعامل با محیط دارد. بازرسی منظم پنجهها، کوتاه نگه داشتن ناخنها، محافظت در برابر سطوح بسیار داغ یا بسیار سرد و رسیدگی سریع به هرگونه زخم یا عفونت، از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت این بخش حیاتی بدن سگ هستند.