به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ بسیاری از پرورشدهندگان تصور میکنند مرغها تنها به آب، خوراک و سرپناه مناسب نیاز دارند؛ اما واقعیت این است که داشتن یک برنامه روزانه منظم نیز یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت و بهرهوری آنها محسوب میشود.
مرغها حیواناتی عادتپذیر هستند و بیشتر فعالیتهای روزانه خود را طبق یک ساعت زیستی داخلی انجام میدهند. این ساعت بیولوژیکی، زمان غذا خوردن، استراحت، تخمگذاری و خواب را تنظیم میکند. به همین دلیل هرگونه تغییر ناگهانی در این چرخه، استرس قابل توجهی برای پرنده ایجاد میکند.
ساعت بیولوژیکی مرغ چگونه کار میکند؟
چرخه زندگی مرغها به شدت تحت تأثیر نور طبیعی قرار دارد. با طلوع خورشید فعالیت آنها آغاز شده و با تاریک شدن هوا به سمت محل خواب خود بازمیگردند.
نور محیط علاوه بر تعیین زمان فعالیت، بر عملکردهای مهم بدن نیز اثر میگذارد؛ از جمله:
- تنظیم ترشح هورمونها
- کنترل دمای بدن
- تنظیم متابولیسم
- تحریک تخمگذاری
- تعیین چرخه خواب و بیداری
این ویژگی از اجداد وحشی مرغها به ارث رسیده است؛ زمانی که بقا وابسته به استفاده حداکثری از روشنایی روز و پناه گرفتن پیش از تاریکی بود.
برنامه روزانه طبیعی مرغها چگونه است؟
اگر مرغها در شرایط مناسب نگهداری شوند، تقریباً هر روز فعالیتهای مشابهی را انجام میدهند.
صبح؛ آغاز فعالیت و تغذیه
با روشن شدن هوا، مرغها با اشتیاق از لانه خارج میشوند. نخستین هدف آنها پیدا کردن غذا و آب است تا انرژی لازم برای ادامه روز را تأمین کنند.
در این زمان بخش زیادی از خوراک مصرف میشود و مرغها شروع به جستوجوی دانهها، گیاهان، کرمها و حشرات میکنند.
اواسط روز؛ استراحت و نظافت بدن
در گرمترین ساعات روز فعالیت مرغها کاهش پیدا میکند. آنها معمولاً:
- روی نشیمنگاه استراحت میکنند.
- در سایه میخوابند.
- حمام خاک میگیرند.
- پرهای خود را مرتب میکنند.
حمام خاک یکی از رفتارهای طبیعی مرغ است که به کاهش انگلهای خارجی کمک میکند.
عصر؛ آماده شدن برای شب
با نزدیک شدن غروب، مرغها دوباره به خوردن غذا روی میآورند تا چینهدان خود را برای ساعات شب پر کنند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا فرآیند تشکیل پوسته و تولید تخممرغ در طول شب انرژی زیادی مصرف میکند و مرغ نباید با چینهدان خالی بخوابد.
پس از آن، همه مرغها به صورت غریزی به سمت لانه یا محل خواب حرکت میکنند.
چرا برهم زدن برنامه روزانه مرغ خطرناک است؟
مرغها تغییرات ناگهانی را به عنوان یک تهدید تلقی میکنند. اگر زمان غذا دادن، خاموش شدن نور، ورود به لانه یا حتی چیدمان محیط به طور ناگهانی تغییر کند، سطح استرس در گله افزایش مییابد.
استرس مداوم میتواند عملکرد طبیعی بدن را مختل کرده و مشکلات متعددی ایجاد کند.
پیامدهای برهم خوردن نظم روزانه مرغها
۱. کاهش یا توقف تخمگذاری
تولید تخممرغ فرآیندی پرمصرف از نظر انرژی است. زمانی که مرغ احساس ناامنی یا استرس داشته باشد، بدن انرژی خود را صرف بقا میکند و تولید تخم کاهش مییابد یا حتی به طور موقت متوقف میشود.
به همین دلیل تغییرات ناگهانی محیط یکی از دلایل مهم افت تولید تخممرغ در گله است.
۲. تضعیف سیستم ایمنی
استرس مزمن باعث افزایش ترشح هورمونهای استرس شده و عملکرد سیستم ایمنی را کاهش میدهد.
در نتیجه مرغها نسبت به بیماریهای مختلف حساستر میشوند، از جمله:
- بیماریهای تنفسی
- انگلهای خارجی
- انگلهای داخلی
- عفونتهای باکتریایی
۳. افزایش رفتارهای تهاجمی
یکی از نخستین نشانههای استرس در گله، تغییر رفتار مرغهاست.
در چنین شرایطی ممکن است رفتارهای زیر مشاهده شود:
- نوکزنی بیش از حد
- پرکنی
- زخمی کردن سایر مرغها
- درگیری بر سر جایگاه
- سر و صدای غیرعادی
این رفتارها معمولاً زمانی شدت میگیرند که نظم اجتماعی گله دچار اختلال شود.
۴. امتناع از ورود به لانه
گاهی پرورشدهندگان متوجه میشوند که مرغها دیگر مانند گذشته هنگام غروب وارد لانه نمیشوند.
این اتفاق ممکن است در اثر موارد زیر رخ دهد:
- تغییر ساعت باز و بسته شدن درب مرغداری
- جابهجایی نشیمنگاهها
- تغییر محل دانخوری یا آبخوری
- ورود ناگهانی مرغهای جدید
مرغها زمانی که احساس امنیت نکنند، نسبت به محل خواب خود بیاعتماد میشوند.
چگونه بدون ایجاد استرس، تغییرات را در گله ایجاد کنیم؟
تغییرات در مدیریت گله اجتنابناپذیر است، اما باید به صورت تدریجی انجام شود.
ورود مرغهای جدید
مرغهای تازه را چند روز در فضایی جداگانه اما قابل مشاهده برای گله اصلی نگهداری کنید تا دو گروه به حضور یکدیگر عادت کنند.
تغییر جیره غذایی
خوراک جدید را به تدریج با خوراک قبلی مخلوط کنید و طی چند روز سهم آن را افزایش دهید.
ثابت نگه داشتن ساعات روزانه
زمان غذا دادن، باز و بسته شدن درب مرغداری و روشنایی محیط را تا حد امکان ثابت نگه دارید.
خودکار کردن برنامه
استفاده از درب اتوماتیک مرغداری یا سیستم روشنایی زمانبندیشده میتواند به حفظ نظم روزانه کمک کند؛ بهویژه زمانی که پرورشدهنده در محل حضور ندارد.
آیا مرغها صاحب خود را هم در برنامه روزانه میشناسند؟
بله. مرغها علاوه بر عادت به محیط، به حضور منظم پرورشدهنده نیز خو میگیرند. اگر هر روز در ساعت مشخصی برای غذا دادن یا سرکشی به گله مراجعه کنید، مرغها به تدریج شما را به عنوان بخشی از برنامه روزانه خود میشناسند و معمولاً با آرامش و اطمینان بیشتری به سمت شما میآیند.
جمعبندی
برنامه روزانه منظم یکی از پایههای اصلی سلامت و رفاه مرغها است. ساعت زیستی این پرندگان بر اساس نور روز تنظیم شده و بسیاری از فعالیتهای حیاتی مانند تغذیه، استراحت و تخمگذاری را کنترل میکند. هرگونه تغییر ناگهانی در این چرخه میتواند باعث استرس، کاهش تولید تخممرغ، تضعیف سیستم ایمنی و بروز رفتارهای غیرطبیعی شود. بنابراین، ایجاد تغییرات در مدیریت گله باید بهصورت تدریجی و همراه با حفظ ثبات در برنامه روزانه انجام شود تا سلامت و بهرهوری مرغها حفظ گردد.