به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام - پایگاه خبری صنعت دام، طیور، آبزیان و حیوانات خانگی»؛ اگر چند مرغ در حیاط یا مرغداری خود نگهداری کرده باشید، احتمالاً خیلی زود متوجه میشوید که همه مرغها رفتار یکسانی ندارند. همیشه یک مرغ وجود دارد که زودتر از بقیه به دانخوری نزدیک میشود، بهترین جای نشستن را انتخاب میکند و حتی هنگام احساس خطر، از گله دفاع میکند. این موضوع نشان میدهد که در میان مرغها نوعی سلسلهمراتب اجتماعی وجود دارد؛ ساختاری که به آن «ترتیب نوکزنی» گفته میشود.
ترتیب نوکزنی؛ قانونی طبیعی در میان مرغها
وجود سلسلهمراتب در میان مرغها فقط یک مشاهده ساده نیست، بلکه مفهومی علمی است که نخستین بار توسط جانورشناس نروژی، Thorleif Schjelderup-Ebbe در سال ۱۹۲۲ مطرح شد. او با بررسی رفتار مرغها متوجه شد که هر مرغ جایگاه مشخصی در گروه دارد و تعاملات آنها کاملاً بر اساس این رتبهبندی انجام میشود.
بر همین اساس، اصطلاح «ترتیب نوکزنی» شکل گرفت؛ یعنی مرغهای رده بالاتر میتوانند برای نشان دادن قدرت خود به مرغهای پایینتر نوک بزنند و مرغ ضعیفتر معمولاً عقبنشینی میکند.
در نگاه اول شاید این رفتار خشن به نظر برسد، اما در واقع نقش مهمی در حفظ آرامش گله دارد. وقتی هر مرغ جایگاه خود را بداند، درگیریها کمتر میشود و رقابت دائمی برای غذا، آب یا محل استراحت به حداقل میرسد.
چرا سلسلهمراتب برای مرغها اهمیت دارد؟
وجود یک نظم مشخص در گله باعث میشود منابع بهتر مدیریت شوند. اگر همه مرغها دائماً برای غذا یا فضای استراحت با هم بجنگند، استرس و آسیبدیدگی در گله افزایش پیدا میکند. به همین دلیل، مرغهای قویتر معمولاً اول به غذا و آب دسترسی پیدا میکنند و مرغهای ضعیفتر پس از آنها از منابع استفاده میکنند.
این ساختار اجتماعی در نهایت به بقای گروه کمک میکند و از آشفتگی در مرغداری جلوگیری خواهد کرد.
مرغ رئیس را چگونه تشخیص دهیم؟
تشخیص مرغ غالب در یک گله کار سختی نیست. کافی است چند روز رفتار مرغها را زیر نظر بگیرید. مرغی که در رأس سلسلهمراتب قرار دارد معمولاً ویژگیهای زیر را دارد:
۱. همیشه اول از همه غذا میخورد
مرغ غالب معمولاً بدون ترس به دانخوری یا آبخوری نزدیک میشود و سایر مرغها راه را برای او باز میکنند.
۲. بهترین جای استراحت را انتخاب میکند
جایگاه بالاتر روی چوب خواب، بهترین لانه تخمگذاری یا مناسبترین محل حمام خاک اغلب متعلق به مرغ رئیس است.
۳. از گله دفاع میکند
وقتی حیوان غریبهای به مرغدانی نزدیک شود، مرغ غالب معمولاً اولین مرغی است که حالت تهاجمی به خود میگیرد و سعی میکند از بقیه محافظت کند.
۴. در دعواها دخالت میکند
گاهی اگر بین دو مرغ درگیری ایجاد شود، مرغ غالب وارد ماجرا میشود و با چند نوک، نظم را برقرار میکند.
۵. اعتمادبهنفس بیشتری دارد
این مرغها معمولاً کنجکاوتر هستند و قبل از بقیه محیط یا وسیله جدید را بررسی میکنند.
۶. ظاهر سالمتر و مرتبتری دارند
از آنجایی که کمتر مورد حمله قرار میگیرند، پرهای مرتبتر و سالمتری دارند و تاج آنها معمولاً قرمزتر و برجستهتر است.
چه عواملی باعث میشود یک مرغ رئیس گله شود؟
رئیس شدن در میان مرغها ارثی نیست، اما چند عامل مهم میتواند در تعیین جایگاه آنها نقش داشته باشد.
سابقه حضور در مرغداری
مرغهایی که مدت بیشتری در گله حضور داشتهاند، معمولاً قدرت بیشتری دارند و ورود مرغهای جدید اغلب جایگاه آنها را تهدید نمیکند.
شخصیت و خلقوخو
برخی مرغها ذاتاً جسورتر، پرتحرکتر و تهاجمیتر هستند و همین ویژگیها باعث میشود راحتتر به جایگاه بالاتر برسند.
وضعیت جسمانی
مرغ سالم و قوی، بهویژه مرغی که تاج قرمز و پررنگی دارد، معمولاً از نظر هورمونی فعالتر بوده و شانس بیشتری برای سلطه بر گله خواهد داشت.
هنگام درگیری مرغها چه باید کرد؟
نوکزدنهای جزئی و تعیین جایگاه در گله طبیعی است و معمولاً نیازی به دخالت ندارد. اما اگر یک مرغ بهطور مداوم مورد آزار قرار بگیرد، باید شرایط را مدیریت کرد.
هنگام اضافه کردن مرغ جدید عجله نکنید
بهتر است مرغهای تازه را ابتدا چند روز پشت توری نگهداری کنید تا بقیه گله به حضور آنها عادت کنند. همچنین اضافه کردن دو یا سه مرغ همزمان، بهتر از وارد کردن یک مرغ تنهاست.
مرغ مهاجم را جدا کنید
اگر یک مرغ بیش از حد به بقیه آسیب میزند، جدا کردن موقت مرغ غالب میتواند تعادل گله را دوباره برقرار کند.
فضای مرغداری را افزایش دهید
کمبود فضا یکی از مهمترین دلایل پرخاشگری در مرغهاست. استفاده از دانخوری، آبخوری و چوب خواب بیشتر میتواند تنش را کاهش دهد.
مراقب بیماریها باشید
گاهی مرغی که جایگاه خود را از دست میدهد، بیمار یا ضعیف شده است. بنابراین تغییر ناگهانی در سلسلهمراتب میتواند نشانه وجود مشکل جسمی در گله باشد.
جمعبندی
مرغها برخلاف تصور بسیاری از افراد، حیواناتی اجتماعی با ساختار رفتاری پیچیده هستند. وجود سلسلهمراتب در مرغداری باعث میشود نظم در گله حفظ شود و رقابتها کنترل گردد. شناخت رفتار مرغ غالب و مدیریت درست روابط میان مرغها میتواند به کاهش استرس، جلوگیری از درگیری و حفظ سلامت گله کمک زیادی کند.